{"id":24958,"date":"2010-11-07T01:36:45","date_gmt":"2010-11-07T00:36:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/?p=24958"},"modified":"2013-07-01T14:01:28","modified_gmt":"2013-07-01T12:01:28","slug":"cmentarne-historie-xx-wieku-ludobojstwo-zamach-bombowy-i-pozar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/cmentarne-historie-xx-wieku-ludobojstwo-zamach-bombowy-i-pozar\/","title":{"rendered":"Historia na cmentarzach. Marsz \u015bmierci, wybuch i po\u017car"},"content":{"rendered":"

\"\" Dramatyczne, nie zawsze szerzej znane wydarzenia w ubieg\u0142ym stuleciu nie omija\u0142y r\u00f3wnie\u017c Gliwic.<\/h3>\n

Na ich \u015blady trafimy m.in. na cmentarzach. Zagl\u0105damy tam w poszukiwaniu zapomnianych historii i architektonicznych pere\u0142ek. A tych w Gliwicach nie brakuje.<\/p>\n

\"\"Pierwsza po\u0142owa XX wieku na \u015bwiecie obfitowa\u0142a w dramatyczne i krwawe wydarzenia. Nie inaczej by\u0142o w Gliwicach, gdzie w tym czasie pochowano wielu poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy oraz cywil\u00f3w. <\/p>\n

\u015amier\u0107 na cmentarzu to do\u015b\u0107 makabryczna ironia losu, jednak w niezwykle burzliwym okresie w historii Gliwic, takie zdarzenie mia\u0142o miejsce. <\/h1>\n

Na pocz\u0105tku roku 1920 na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku przebywa\u0142y wojska francuskie, w\u0142oskie i angielskie, kt\u00f3re ?ubezpiecza\u0142y? plebiscyty. W Gliwicach stacjonowa\u0142o 2600 Francuz\u00f3w ? m.in. 46. Dywizja Strzelc\u00f3w Alpejskich<\/strong> i szwadron saper\u00f3w. Sympatyzowali z Polakami, w przeciwie\u0144stwie do Anglik\u00f3w i W\u0142och\u00f3w, kt\u00f3rzy sprzyjali ludno\u015bci niemieckiej. To w\u0142a\u015bnie propolskie sympatie Francuz\u00f3w przynios\u0142y zgub\u0119 ich niekt\u00f3rym \u017co\u0142nierzom. <\/p>\n

W kwietniu 1922 na Cmentarzu Hutniczym, Francuzi znale\u017ali spory sk\u0142ad broni i amunicji w grobowcu hrabiego Einsiedela, znajduj\u0105cego si\u0119 przy kaplicy cmentarnej. Podczas przenoszenia ?\u0142up\u00f3w? do samochod\u00f3w, pod\u0142\u0105czony detonator spowodowa\u0142 wybuch, kt\u00f3ry zabi\u0142 dziesi\u0119ciu \u017co\u0142nierzy (niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105 o pi\u0119tnastu), a kilkunastu innych ci\u0119\u017cko rani\u0142.
\nRozszarpane cia\u0142a znale\u017a\u0107 mo\u017cna by\u0142o nawet w odleg\u0142o\u015bci stu metr\u00f3w.<\/p>\n

Jak si\u0119 okaza\u0142o, \u015bmierteln\u0105 pu\u0142apk\u0119 zastawili przeciwnicy polityczni Polak\u00f3w, opowiadaj\u0105cy si\u0119 za opcj\u0105 niemieck\u0105 w plebiscycie w Gliwicach. Chcieli ukara\u0107 Francuz\u00f3w za ich przychylno\u015b\u0107 wobec ludno\u015bci polskiej. Warto doda\u0107, \u017ce w wybuchu zgin\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c Niemiec, kt\u00f3ry zosta\u0142 zmuszony do wzi\u0119cia udzia\u0142u w akcji. Cia\u0142a \u017co\u0142nierzy pochowano na Cmentarzu Starokozielskim przy ulicy Kozielskiej. Kilka lat p\u00f3\u017aniej zw\u0142oki zabitych ekshumowano i przetransportowano do Francji. Oryginalnie postawiony pomnik, upami\u0119tniaj\u0105cy \u015bmier\u0107 Francuz\u00f3w stacjonuj\u0105cych w Gliwicach, zosta\u0142 zniszczony podczas II wojny \u015bwiatowej. W 1966 postawiono nowy, kt\u00f3ry stoi tam do dzi\u015b. Wyryto na nim nazwiska poleg\u0142ych oraz napis: ?\u017bo\u0142nierzom Francuskim, Synom Zaprzyja\u017anionego Narodu, Poleg\u0142ym za Francj\u0119, Polsk\u0119 i Ludzk\u0105 Godno\u015b\u0107. Wdzi\u0119czni Polacy<\/strong>?. <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

* * * * *
\nGliwice od stuleci zamieszkiwane by\u0142y przez ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, tote\u017c nie powinien dziwi\u0107 fakt, \u017ce na terenie miasta i jego okolic znajduje si\u0119 kilka zabytkowych cmentarzy \u017cydowskich. Pod koniec XIX wieku, przy budowie Cmentarza Lipowego, planowano wydzielenie obszaru do poch\u00f3wk\u00f3w ludno\u015bci \u017cydowskiej. Jednak ?zapotrzebowanie? by\u0142o tak du\u017ce, \u017ce postanowiono utworzy\u0107 osobn\u0105 nekropoli\u0119 ? przy ulicy Poniatowskiego, w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie Cmentarza Lipowego. Postawiono r\u00f3wnie\u017c okaza\u0142y dom przedpogrzebowy. Jednak najbardziej reprezentacyjnym zabytkiem cmentarza wydaje si\u0119 by\u0107 pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy tzw. ?marsz \u015bmierci?.<\/p>\n

W styczniu 1945 roku z obozu koncentracyjnego w O\u015bwi\u0119cimiu w pieszych kolumnach wyprowadzano wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/h1>\n

Kierowano ich do Wodzis\u0142awia \u015al\u0105skiego i Gliwic, sk\u0105d mieli zosta\u0107 przetransportowani na zach\u00f3d, w g\u0142\u0105b Niemiec. Wielu z nich ? zmuszonych do marszu w mrozie, wyg\u0142odzonych i skrajnie wycie\u0144czonych ? nie przetrwa\u0142o tragicznej w\u0119dr\u00f3wki. Odstaj\u0105cych od pochodu dobijali hitlerowcy, kt\u00f3rzy z psami eskortowali wi\u0119\u017ani\u00f3w. <\/p>\n

?Marsz \u015bmierci? zostawia\u0142 za sob\u0105 tysi\u0105ce cia\u0142. W Gliwicach zmar\u0142ych w czasie pochodu pochowano m.in. na cmentarzu \u017cydowskim przy ulicy Poniatowskiego.
\nW miesi\u0105c od zako\u0144czenia wojny, w miejscu poch\u00f3wku postawiono pomnik, na kt\u00f3rym wyryto napis: ?Zgin\u0119li \u015amierci\u0105 M\u0119cze\u0144sk\u0105, z R\u0105k Siepaczy Hitlerowskich, ku Wiecznej Ha\u0144bie Faszyzmu Niemieckiego<\/strong>?. Rok temu monument zosta\u0142 poddany renowacji. Z kolei pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy ofiary obu wojen stoi w pobli\u017cu cmentarza komunalnego w \u017bernikach przy ulicy Kurpiowskiej.<\/p>\n

* * * * *
\nTragiczna \u015bmier\u0107 nie musi jednak wi\u0105za\u0107 si\u0119 bezpo\u015brednio z wojn\u0105. <\/p>\n

Na Cmentarzu Lipowym mo\u017cna zaduma\u0107 si\u0119 nad jednym z najbardziej dramatycznych epizod\u00f3w w historii Gliwic.<\/h1>\n

W marcu 1919 roku w po\u017carze kina ?Capitol? zgin\u0119\u0142o 76 dzieci. Budynek kina znajdowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas na obecnym placu Mickiewicza, w miejscu, w kt\u00f3rym stoi pomnik. Podczas przedstawienia teatralnego, prawdopodobnie od \u017car\u00f3wki, zapali\u0142a si\u0119 kotara. Ogie\u0144 szybko ugaszono, ale paniki nie uda\u0142o si\u0119 opanowa\u0107. <\/p>\n

Dzieci, pr\u00f3buj\u0105c wydosta\u0107 si\u0119 z pomieszczenia, tratowa\u0142y si\u0119 nawzajem, cz\u0119\u015b\u0107 z nich zgin\u0119\u0142a w wyniku zaczadzenia.<\/p>\n

Niestety, tragedii w pewnym stopniu winni byli organizatorzy. Drzwi do sali, na kt\u00f3rej odbywa\u0142o si\u0119 przedstawienie, zosta\u0142y zamkni\u0119te na klucz ? w momencie wybuchu po\u017caru dzieci nie mia\u0142y szans na wydostanie si\u0119 i unikni\u0119cie \u015bmierci. <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Trzy lata p\u00f3\u017aniej Rada Miejska ufundowa\u0142a pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy t\u0119 tragedi\u0119. Monument znajduje si\u0119 na Cmentarzu Lipowym, w pobli\u017cu domu pogrzebowego. Warto w tym miejscu wspomnie\u0107, \u017ce Paul Ondrusch, projektant dzie\u0142a, za\u017c\u0105da\u0142 za jego wykonanie 20.000 marek.
\nPo otrzymaniu zlecenia, artysta zaproponowa\u0142 znacznie ciekawszy projekt pomnika, na kt\u00f3ry miasta nie by\u0142o w\u00f3wczas sta\u0107. Obecnie monument nie prezentuje si\u0119 zbyt okazale ? zosta\u0142 nadgryziony przez z\u0105b czasu. Od do\u0142u obro\u015bni\u0119ty jest krzakami, a w niekt\u00f3rych miejscach utworzy\u0142y si\u0119 okopcenia ze zniczy i zacieki z wosku. By\u0107 mo\u017ce warto zastanowi\u0107 si\u0119 nad jego renowacj\u0105?<\/p>\n

Przy pisaniu artyku\u0142u korzystano z ksi\u0105\u017cek: ?Gliwice znane i nieznane III? wyd: Muzeum w Gliwicach 2009 oraz ?Gliwickie Cmentarze? autorstwa dra Jacka Schmidta.<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z ARCHIWUM GLIWIC – ODCINEK 4.<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":24972,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[3,7,1,9],"tags":[],"class_list":{"0":"post-24958","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-gliwice","8":"category-historia","9":"category-pozostale","10":"category-aktualnosci_lokalne"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24958","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24958"}],"version-history":[{"count":39,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24958\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52154,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24958\/revisions\/52154"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24958"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24958"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24958"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}