{"id":26423,"date":"2010-12-03T15:46:15","date_gmt":"2010-12-03T14:46:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/?p=26423"},"modified":"2013-06-21T00:37:01","modified_gmt":"2013-06-20T22:37:01","slug":"%e2%80%9eod-jednego-ciosu-nie-padnie-zaden-dab%e2%80%9d-ratuszowe-zamieszanie-w-gliwicach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/%e2%80%9eod-jednego-ciosu-nie-padnie-zaden-dab%e2%80%9d-ratuszowe-zamieszanie-w-gliwicach\/","title":{"rendered":"“Na nowy ratusz nie mamy pieni\u0119dzy” – informowa\u0142y gliwickie media w… 1912 roku"},"content":{"rendered":"

\"\"Na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego wieku sprawa wydawa\u0142a si\u0119 przes\u0105dzona ? wybrano architekta, opracowano kosztorys i wyznaczono teren pod budow\u0119. <\/p>\n

Co sprawi\u0142o, \u017ce Gliwice nigdy nie doczeka\u0142y si\u0119 nowego ratusza?<\/h3>\n

<\/p>\n

Pomys\u0142 wyszed\u0142 z inicjatywy \u00f3wczesnego burmistrza Gliwic, Alfreda Kreidla, dla kt\u00f3rego postawienie nowego ratusza sta\u0142o si\u0119 sztandarowym celem drugiej i ostatniej kadencji. Pow\u00f3d by\u0142 jak najbardziej prozaiczny ? w starym ratuszu zacz\u0119\u0142o brakowa\u0107 miejsca. Kilkana\u015bcie biur urz\u0119du miasta zosta\u0142o przeniesionych poza budynek ratusza. Dosz\u0142o nawet do sytuacji, w kt\u00f3rej kleksy z atramentu robione przez urz\u0119dnik\u00f3w miejskich t\u0142umaczono ciasnot\u0105.
\n.<\/p>\n

Trudne pocz\u0105tki<\/h2>\n

Pocz\u0105tki by\u0142y jednak trudne. Kreidel po raz pierwszy\"\" przedstawi\u0142 sw\u00f3j pomys\u0142 na obradach rady miejskiej w lutym 1895 roku. Koncepcja burmistrza Gliwic zosta\u0142a jednak jednog\u0142o\u015bnie odrzucona przez radnych, ze wzgl\u0119du na s\u0142ab\u0105 kondycj\u0105 finansow\u0105 miasta. <\/p>\n

?Od jednego ciosu nie padnie \u017caden d\u0105b?, skomentowa\u0142 sytuacj\u0119 niezra\u017cony Kreidel i zapowiedzia\u0142 coroczne ponawianie projektu.<\/h3>\n

Kilka lat p\u00f3\u017aniej, \u00f3wczesny budowniczy miejski, Adalbert Kelm wykona\u0142 szkic, w kt\u00f3rym usytuowa\u0142 nowy ratusz w miejscu obecnego urz\u0119du miasta (na rogu ulicy Zwyci\u0119stwa i Wyszy\u0144skiego). Osoba Kelma wywo\u0142ywa\u0142a w lokalnej prasie do\u015b\u0107 spore kontrowersje. Redakcja jednej z gazet ujawni\u0142a, \u017ce spora cz\u0119\u015b\u0107 gruntu w miejscu planowanej budowy, nale\u017cy w\u0142a\u015bnie do niego, a Kelm b\u0119d\u0105c architektem miejskim mia\u0142 du\u017co do powiedzenia w temacie lokalizacji nowego ratusza. Sceptycyzm prasy mia\u0142 te\u017c inne pod\u0142o\u017ce. Powszechnie uwa\u017cano, i\u017c przeniesienie urz\u0119du miasta poza Rynek spowoduje, \u017ce handel, kt\u00f3ry skupia\u0142 si\u0119 w okolicach star\u00f3wki, ustanie. <\/p>\n

Z pewn\u0105 doz\u0105 prawdopodobie\u0144stwa mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce Kreidel pozazdro\u015bci\u0142 Tarnowskim G\u00f3rom, kt\u00f3re pod koniec XIX wieku ruszy\u0142y z budow\u0105 nowego ratusza. W 1898 roku bierze on udzia\u0142 w uroczystym po\u015bwi\u0119ceniu nowego ratusza w Tarnowskich G\u00f3rach. Rok p\u00f3\u017aniej dobiega ko\u0144ca druga kadencja burmistrza Kreidla. Odchodzi inicjator ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Jego miejsce obejmuje Hermann Mentzel. Dla ca\u0142ego projektu prze\u0142omowy wydaje si\u0119 by\u0107 rok 1901, gdy rada miejska zadecydowa\u0142a o lokalizacji ratusza przy ul. Zwyci\u0119stwa. Rok p\u00f3\u017aniej nast\u0105pi\u0142a zmiana na stanowisku architekta miejskiego ? Adalberta Kelma zast\u0105pi\u0142 Otto Kranz. Dla Kranza sprawa ratusza nie by\u0142a priorytetem ? pragn\u0105\u0142 najpierw rozwi\u0105za\u0107 kwestie kanalizacji, budowy szk\u00f3\u0142 i nowego szpitala. Jednak w ratuszu zaczyna\u0142o by\u0107 coraz cia\u015bniej. Gliwice jako miasto rozwija\u0142y si\u0119 ? w latach 1895-1907 liczba mieszka\u0144c\u00f3w wzros\u0142a z 25.000 do 65.000. Wi\u0119cej formalno\u015bci oznacza\u0142o wi\u0119cej etat\u00f3w dla urz\u0119dnik\u00f3w miejskich. Podj\u0119to decyzj\u0119 o rozpisaniu konkursu na projekt nowego ratusza. Przygotowania ruszy\u0142y pe\u0142n\u0105 par\u0105.
\n.<\/p>\n

Targi i negocjacje<\/h2>\n

Konkurs mia\u0142 zosta\u0107 przeprowadzony w spos\u00f3b profesjonalny, by nie rzec wystawny. Udzia\u0142 mogli wzi\u0105\u0107 tylko obywatele Rzeczy Niemieckiej. Wysoko\u015b\u0107 nagrody dla zwyci\u0119zcy by\u0142a zawrotna jak na \u00f3wczesne czasy ? 8.000 marek (dziesi\u0119ciokrotno\u015b\u0107 pierwszej nagrody w konkursie rozpisanym przy budowie ratusza w Tarnowskich G\u00f3rach). W regulaminie odnotowano r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nagrodzone projekty stawa\u0142y si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 miasta. Konkurs spotka\u0142 si\u0119 z ogromnym zainteresowaniem. Budowniczy z ca\u0142ych Niemiec pytali o styl architektoniczny Gliwic, liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w, charakter miasta. Swoje projekty nadsy\u0142ali najbardziej wzi\u0119ci architekci z wielu niemieckich miast ? m.in. Drezna, Monachium, Poznania, Berlina, Wroc\u0142awia czy Norymbergii. <\/p>\n

Szacuje si\u0119, \u017ce w\u0142adze miejskie odebra\u0142y 123 projekty.<\/h1>\n

Jury konkursowe og\u0142osi\u0142o wyniki 1 grudnia 1909 roku. <\/p>\n

Pierwsz\u0105 nagrod\u0119 zdoby\u0142 architekt z Bremy, H.M. Fritsche. Natomiast projekt zaproponowany do zakupu opracowa\u0142 Paul Bonantz ze Stuttgartu. Nagrodzone projekty zosta\u0142y wystawione w sali gimnastycznej w szkole przy ul. Ziemowita. To posuni\u0119cie okaza\u0142o si\u0119 b\u0142\u0119dem. <\/p>\n

Prace spotka\u0142y si\u0119 z mia\u017cd\u017c\u0105c\u0105 krytyk\u0105 ze strony prasy.<\/h3>\n

Zarzucano, \u017ce ?przypominaj\u0105 mauzolea? lub ?budynek koszarowy?. Wytykano ?mopsikowat\u0105 wie\u017cyczk\u0119?, ?niski dach? oraz ?wie\u017c\u0119 stercz\u0105c\u0105 jak szparag?. Najwi\u0119cej pretensji kierowano w stron\u0119 budowniczego miejskiego, Kranza, kt\u00f3ry mia\u0142 opini\u0119 utalentowanego architekta. Dopiero jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej do prasy wyciek\u0142o, \u017ce Kranz g\u0142osowa\u0142 przeciwko zwyci\u0119skim projektom, jednak zosta\u0142 przeg\u0142osowany.<\/p>\n

Po konkursie zacz\u0119\u0142o si\u0119 lobbowanie. Architekci przysy\u0142ali dodatkowe rysunki lub obni\u017cali honorarium. 3 lutego 1910 roku miasto postanowi\u0142o ostatecznie naby\u0107 projekt Bonantza ze Stuttgartu. Kranz zacz\u0105\u0142 sporz\u0105dzanie kosztorys\u00f3w. Sprawa wydawa\u0142a si\u0119 by\u0107 przes\u0105dzona? Z wy\u015bcigu nie rezygnowa\u0142 jednak Fritsche. Po wielogodzinnych negocjacjach poproszono go o wykonanie poprawek do swojego projektu. Swoje korekty nanosi\u0142 tak\u017ce Kranz. Sam zainteresowany w maju 1911 przys\u0142a\u0142 do urz\u0119du miasta wycen\u0119 swojego honorarium. <\/p>\n

Opiewa\u0142a ona na kwot\u0119 66.650 marek.<\/h1>\n

Wysoko\u015b\u0107 wynagrodzenia nie zosta\u0142a entuzjastycznie przyj\u0119ta przez magistrat, wobec czego Fritsche przys\u0142a\u0142 listy, w kt\u00f3rych powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na honoraria swoich koleg\u00f3w po fachu. Twierdzi\u0142 te\u017c, \u017ce opiera\u0142 si\u0119 na regulaminie wynagrodze\u0144 in\u017cynier\u00f3w. Ostro\u017cno\u015bci jednak nigdy za wiele. Gliwicki urz\u0105d miasta postanowi\u0142 zapyta\u0107 kapitana policji w Bremie o wiarygodno\u015b\u0107 Fritschego. Odpowied\u017a by\u0142a pozytywna. Targi trwa\u0142y a\u017c do ko\u0144ca roku. Ostatecznie podczas grudniowych obrad komisji ?ratuszowej?, (na kt\u00f3re przyby\u0142 Fritsche) osi\u0105gni\u0119to porozumienie. Najlepiej kwituje je nag\u0142\u00f3wek jednej z lokalnych gazet – ?Na nowy ratusz nie mamy pieni\u0119dzy?. Stycze\u0144 1912 przyni\u00f3s\u0142 d\u0142ugo oczekiwane rozstrzygni\u0119cie ? honorarium dla Fritschego ustalono na 20.000 marek.
\n.<\/p>\n

Upadek pomys\u0142u<\/h2>\n

Architekt nie okaza\u0142 si\u0119 jednak osob\u0105 godn\u0105 zaufania. Kiedy przez d\u0142u\u017cszy okres czasu nie kiwn\u0105\u0142 palcem w sprawie ratusza w Gliwicach, zadanie ostatecznie przekazano Kranzowi. Po up\u0142ywie kolejnego roku Fritsche przypomnia\u0142 sobie o swoich gliwickich zobowi\u0105zaniach. T\u0142umaczy\u0142 si\u0119 napi\u0119tym terminarzem, jednak decyzja zosta\u0142a podj\u0119ta. Nowy ratusz mia\u0142 by\u0107 autorstwa Otto Kranza. <\/p>\n

Jednak i tym razem plany leg\u0142y w gruzach. Sw\u00f3j w\u0105tek do ca\u0142ej historii dopisa\u0142o \u017cycie ? w 1914 roku wybucha wojna \u015bwiatowa. Ze stanowiska architekta miejskiego odchodzi Kranz, a jego miejsce zajmuje Karl Schabik. Na okres wojny zaprzestano jakichkolwiek inwestycji budowlanych. Zacz\u0119to stawia\u0107 budynki mieszkalne, szko\u0142y i szpitale. Sprawa ratusza odchodzi\u0142a w zapomnienie. Nie zapomnia\u0142 jednak o niej Fritsche, kt\u00f3ry zamierza\u0142 domaga\u0107 si\u0119 od miasta swoich projekt\u00f3w. Po konsultacjach Schabika z Kranzem, postanowiono odes\u0142a\u0107 te rysunki, kt\u00f3re nie stanowi\u0142y zwyci\u0119skiego projektu. Architekt z Bremy by\u0142 jednak zdania, \u017ce nie dostarczono mu wszystkich prac i domaga\u0142 si\u0119 odszkodowania w wysoko\u015bci 6000 marek. Bezowocnie, gdy\u017c nie by\u0142 w stanie udowodni\u0107 zasadno\u015bci swoich roszcze\u0144 i sprawa rozesz\u0142a si\u0119 po ko\u015bciach. <\/p>\n

Wszelkie nadzieje na postawienie ratusza w zaplanowanym miejscu zosta\u0142y pogrzebane wraz z przyj\u0119ciem propozycji o budowie hotelu.<\/h3>\n

W latach 1922-28 w miejscu, na kt\u00f3rym mia\u0142 stan\u0105\u0107 nowy ratusz, wybudowano najnowocze\u015bniejszy hotel na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, ?Haus Oberschlesien?. Marzenie burmistrza Kreidla nigdy nie doczeka\u0142o si\u0119 realizacji. <\/p>\n

Przy pisaniu artyku\u0142u korzysta\u0142em z Rocznika Gliwickiego Muzeum (Tom XIV) i materia\u0142\u00f3w Archiwum Pa\u0144stwowego w Gliwicach.<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z ARCHIWUM GLIWIC – ODCINEK 5.<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":26424,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[3,7,1,9],"tags":[],"class_list":{"0":"post-26423","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-gliwice","8":"category-historia","9":"category-pozostale","10":"category-aktualnosci_lokalne"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26423","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26423"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26423\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51919,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26423\/revisions\/51919"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26424"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26423"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26423"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26423"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}