{"id":27768,"date":"2011-01-09T11:03:12","date_gmt":"2011-01-09T10:03:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/?p=27768"},"modified":"2013-06-21T00:34:28","modified_gmt":"2013-06-20T22:34:28","slug":"lata-1933-1939-gliwice-w-otchlani-nazizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/lata-1933-1939-gliwice-w-otchlani-nazizmu\/","title":{"rendered":"Lata 1933-1939. Gliwice w otch\u0142ani nazizmu"},"content":{"rendered":"

\"\"W 1933 roku, w Gliwicach do w\u0142adzy, przy ogromnym poparciu spo\u0142ecznym, doszli nazi\u015bci.<\/h3>\n

Nie zapominaj\u0105c o okrucie\u0144stwach i koszmarze hitleryzmu, warto spojrze\u0107 na ten okres tak\u017ce przez pryzmat wzrostu znaczenia Gliwic oraz wielu trafionych inwestycji. <\/p>\n

W wyniku plebiscyt\u00f3w i podzia\u0142u G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, Gliwice by\u0142y jednym z bardziej wysuni\u0119tych na wsch\u00f3d miast Republiki Weimarskiej (oficjalna nazwa Niemiec w latach 1918-1933) i przyjmowa\u0142y niemieckich przesiedle\u0144c\u00f3w z polskich teren\u00f3w. Liczba ludno\u015bci ros\u0142a z roku na rok i powoli zacz\u0119\u0142o brakowa\u0107 lokali mieszkalnych. Stawiano wi\u0119c budynki w r\u00f3\u017cnych dzielnicach miasta ? przy ulicy Rybnickiej i Tarnog\u00f3rskiej oraz na Zatorzu. <\/p>\n

Najbardziej nowatorskim rozwi\u0105zaniem okaza\u0142o \"\"si\u0119 jednak wybudowanie nowoczesnego osiedla dla oficer\u00f3w niemieckich. Projekt autorstwa bytomskiego architekta Rudolfa Fischera zrealizowany zosta\u0142 w latach 1937-1941. W Wilczym Gardle mieszkali g\u0142\u00f3wnie funkcjonariusze NSDAP, SS i SA ze swoimi rodzinami. <\/p>\n

Wed\u0142ug lokalnej legendy, osiedle z lotu ptaka uk\u0142ada si\u0119 w swastyk\u0119, jednak mit ten obalano p\u00f3\u017aniej przy wielu okazjach.<\/h3>\n

Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotnik\u00f3w (NSDAP) swoje lokalne struktury na \u015al\u0105sku stworzy\u0142a w po\u0142owie lat dwudziestych XX wieku. Jednak dopiero pod koniec dekady, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 kryzysu gospodarczego i niezadowolenia ze spadku pozycji pa\u0144stwa niemieckiego, poparcie dla nazist\u00f3w zacz\u0119\u0142o rosn\u0105\u0107 w szybkim tempie, zar\u00f3wno na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku jak i w ca\u0142ym kraju.<\/p>\n

W 1932 roku Hitler udaje si\u0119 na \u015al\u0105sk, by agitowa\u0107 za uwolnieniem zab\u00f3jc\u00f3w komunisty z Bytomia. Decyzj\u0105 s\u0105du, winni zbrodni mieli zosta\u0107 skazani na kar\u0119 \u015bmierci. Jednak starania Hitlera przynios\u0142y efekt. Wyrok zamieniono na d\u0142ugoletnie wi\u0119zienie, a zaledwie rok p\u00f3\u017aniej, po doj\u015bciu do w\u0142adzy nazist\u00f3w, sprawcy wyszli na wolno\u015b\u0107. <\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie podczas tourn\u00e9e po \u015al\u0105sku, Adolf Hitler odwiedza Gliwice i Zabrze.<\/h1>\n

Cho\u0107 w swoich przem\u00f3wieniach nie porusza\u0142 temat\u00f3w kluczowych dla G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, to kampania wyborcza NSDAP w ca\u0142ym pa\u0144stwie przynios\u0142a efekty, o czym wkr\u00f3tce b\u0119dzie \u015bwiadczy\u0107 rosn\u0105ce poparcie wyborc\u00f3w. <\/p>\n

W 1933 odbywaj\u0105 si\u0119 wybory, w kt\u00f3rych bezapelacyjnie tryumfuj\u0105 nazi\u015bci.
\n.<\/p>\n

W powiecie gliwickim NSDAP zdobywa przygniataj\u0105ce 93,4 % g\u0142os\u00f3w.<\/h2>\n

W ratuszu zawisa portret Hitlera oraz flaga ze swastyk\u0105. Stanowisko nadburmistrza (typowe dla niemieckich miast) Gliwic obejmuje cz\u0142onek NSDAP Joseph Meyer. Nie nale\u017ca\u0142 on do fanatycznych nazist\u00f3w, a powszechnie ceniono go za profesjonalizm i zdolno\u015bci administracyjne. Niekt\u00f3rzy zarzucali mu przesadn\u0105 oszcz\u0119dno\u015b\u0107, jednak podkre\u015blano te\u017c zaufanie, jakim darzyli go mieszka\u0144cy. <\/p>\n

Po uzyskaniu wi\u0119kszo\u015bci w Radzie Miasta, NSDAP rozpoczyna czystki w magistracie. Na mocy ustawy pozbawiono funkcji urz\u0119dniczych osoby, kt\u00f3re nie potrafi\u0142y udowodni\u0107 swojej aryjsko\u015bci. Oczywi\u015bcie najbardziej t\u0119piono osoby pochodzenia \u017cydowskiego. Mimo \u017ce na obszarach obj\u0119tych plebiscytem obowi\u0105zywa\u0142a Konwencja Genewska, kt\u00f3ra zabrania\u0142a represji wobec ludno\u015bci \u017cydowskiej i innych mniejszo\u015bci narodowych, to gdy w ca\u0142ych Niemczech do w\u0142adzy doszli hitlerowcy, pogwa\u0142cono to porozumienie i rozpocz\u0119to prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w.
\n.<\/p>\n

W Gliwicach najdobitniejszym przyk\u0142adem tych dzia\u0142a\u0144 jest Noc Kryszta\u0142owa z 9\/10 listopada 1938 roku, kiedy to spalono, a nast\u0119pnie wysadzono w powietrze Now\u0105 Synagog\u0119. <\/h2>\n

W tym czasie bojkotowano \u017cydowskie sklepy i zak\u0142ady. Zdarza\u0142y si\u0119 te\u017c pobicia rabin\u00f3w. Wiele rodzin odsy\u0142ano do oboz\u00f3w koncentracyjnych. Prze\u015bladowania nie dotyczy\u0142y jednak tylko \u017byd\u00f3w. Urz\u0105d do Spraw Rasowych i Osiedle\u0144czych za cel postawi\u0142 sobie usuni\u0119cie homoseksualist\u00f3w, Rom\u00f3w oraz os\u00f3b psychicznie chorych i bezdomnych. <\/p>\n

Dzi\u0119ki zmianom w ustawodawstwie niemieckim, nadburmistrz Meyer sprawowa\u0142 w\u0142adz\u0119 ca\u0142kowit\u0105 (zniesiono Rad\u0119 Miejsk\u0105). Pomaga\u0107 mog\u0142o mu pi\u0119ciu urz\u0119dnik\u00f3w miejskich ? do spraw gospodarczych, finansowych i budowlanych. Wszyscy doradcy musieli mie\u0107 wy\u017csze wykszta\u0142cenie. Ponadto, nadburmistrz powo\u0142ywa\u0142 swojego zast\u0119pc\u0119, burmistrza. W tym czasie gliwicki magistrat zatrudnia\u0142 196 urz\u0119dnik\u00f3w, 298 pracownik\u00f3w biurowych oraz 512 robotnik\u00f3w.<\/strong> W raporcie miejskim postawiono warunek cz\u0142onkostwa w NSDAP przy dalszej rekrutacji na stanowiska w Urz\u0119dzie Miasta.<\/p>\n

Warto w tym miejscu wspomnie\u0107, \u017ce w czarnych latach nazizmu, w Gliwicach przeprowadzono szereg kluczowych inwestycji. W \u017caden spos\u00f3b nie gloryfikuj\u0105c za\u0142o\u017ce\u0144 nazizmu i nacjonalizmu, trzeba podkre\u015bli\u0107 spadek bezrobocia oraz rozw\u00f3j infrastruktury w mie\u015bcie. W tym okresie rozbudowano szpitale miejskie, lotnisko, cmentarze komunalne i linie kolejowe. Budowano osiedla mieszkalne, drogi i mosty. W 1934 roku na potrzeby gliwickiego muzeum zakupiono Will\u0119 Caro.<\/strong>
\n\"\"<\/p>\n

Sztandarow\u0105 inwestycj\u0105 nazistowskiego samorz\u0105du z lat 30. by\u0142a budowa portu i kana\u0142u gliwickiego. By przeprowadzi\u0107 to przedsi\u0119wzi\u0119cie, wykarczowano lasy i wyburzano budynki w \u0141ab\u0119dach. Ca\u0142kowity koszt budowy kana\u0142u i portu wyni\u00f3s\u0142 26 milion\u00f3w marek, a przy uroczysto\u015bci wmurowania kamienia w\u0119gielnego obecny by\u0142 Rudolf Hess, druga osoba w pa\u0144stwie i najbardziej zaufany cz\u0142owiek Hitlera. Kana\u0142owi nadano imi\u0119 Adolfa Hitlera, co nie by\u0142o niczym nadzwyczajnym na \u00f3wczesne czasy (vide: stadion G\u00f3rnika Zabrze, jeszcze do niedawna nosz\u0105cy imi\u0119 Adolfa Hitlera).
\n\"\"<\/p>\n

Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce przy ka\u017cdym z tych projekt\u00f3w zatrudniano pracownik\u00f3w fizycznych oraz in\u017cynier\u00f3w, przez co skutecznie redukowano bezrobocie, co by\u0142o g\u0142\u00f3wnym celem nadburmistrza Meyera.<\/p>\n

Z troch\u0119 mniejszym rozmachem postawiono w latach 1935-1938 Radiostacj\u0119 przy ulicy Tarnog\u00f3rskiej. Zapewne ma\u0142o kto przypuszcza\u0142, jak wa\u017cn\u0105 rol\u0119 obiekt ten odegra w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci… gdy 31 sierpnia 1939 roku Gliwice na trwa\u0142e wpisa\u0142y si\u0119 do kronik historycznych. Wszystko za spraw\u0105 napa\u015bci Niemc\u00f3w na radiostacj\u0119 gliwick\u0105, o kt\u00f3r\u0105 obwiniano Polak\u00f3w. Prowokacja gliwicka sta\u0142a si\u0119 dla III Rzeszy jednym z pretekst\u00f3w do napadu na Polsk\u0119 i wybuchu II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

Micha\u0142 Pac Pomarnacki<\/strong><\/p>\n

Przy pisaniu artyku\u0142u korzystano z Roczniku Muzeum w Gliwicach (Tom XIX). Poczt\u00f3wki pochodz\u0105 ze zbior\u00f3w Miko\u0142aja Paca Pomarnackiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z ARCHIWUM GLIWIC – ODCINEK 7.<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":70376,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[3,7,1,9],"tags":[],"class_list":{"0":"post-27768","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-gliwice","8":"category-historia","9":"category-pozostale","10":"category-aktualnosci_lokalne"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27768","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27768"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27768\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51918,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27768\/revisions\/51918"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/70376"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}