{"id":51407,"date":"2013-06-04T16:09:29","date_gmt":"2013-06-04T14:09:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/?p=51407"},"modified":"2013-11-12T08:58:19","modified_gmt":"2013-11-12T07:58:19","slug":"budynek-polano-benzyna-i-podpalono-pozar-trwal-dwa-dni-a-strazacy-nie-mogli-go-gasic","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/budynek-polano-benzyna-i-podpalono-pozar-trwal-dwa-dni-a-strazacy-nie-mogli-go-gasic\/","title":{"rendered":"Budynek polano benzyn\u0105 i podpalono. Po\u017car trwa\u0142 dwa dni, a stra\u017cacy nie mogli go gasi\u0107"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Po jednej z najwi\u0119kszych i najpi\u0119kniejszych synagog na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku pozosta\u0142 jedynie pusty plac.<\/h3>\n

Wydarzenia “nocy kryszta\u0142owej” nie omin\u0119\u0142y bowiem Gliwic. Dzi\u015b to miejsce i modl\u0105cych si\u0119 tam kiedy\u015b ludzi upami\u0119tniaj\u0105 dwie tablice. <\/p>\n

Gliwicka synagoga zosta\u0142a zbudowana w latach 1859-1861 przy \u00f3wczesnym Wilhelmsplatz, czyli dzisiejszym placu Inwalid\u00f3w Wojennych. By\u0142 to du\u017cy budynek, mog\u0105cy pomie\u015bci\u0107 \u0142\u0105cznie a\u017c 1800 os\u00f3b. Jej tw\u00f3rcami byli gliwiccy mistrzowie murarscy – Salomon Lubowski i Louis Troplowitz (ojciec Oskara, wynalazcy kremu Nivea). Koszt jej budowy wyni\u00f3s\u0142 25 tys. talar\u00f3w.<\/p>\n

Wcze\u015bniej, w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie, znajdowa\u0142a si\u0119 mniejsza synagoga, gdy jednak w po\u0142owie XIX wieku sta\u0142a si\u0119 zbyt ciasna i wymaga\u0142a remontu, zast\u0105piono j\u0105 now\u0105, wi\u0119ksz\u0105. <\/p>\n

Po zburzeniu starej bo\u017cnicy, na jej miejscu powsta\u0142 okaza\u0142y, \u017cydowski dom starc\u00f3w. Budynek ten istnieje do dzisiaj i mie\u015bci si\u0119 w nim komisariat policji. <\/h3>\n

Gliwicka – jedna z najokazalszych<\/h1>\n

Front budynku “nowej synagogi” zdobi\u0142y elementy dekoracyjne w stylu maureta\u0144skim, wn\u0119trze by\u0142o przestronne, tr\u00f3jnawowe, z podw\u00f3jnymi balkonami. Po bokach frontu budynku znajdowa\u0142y si\u0119 dwie wie\u017ce zwie\u0144czone kopu\u0142ami z iglicami, na kt\u00f3rych widnia\u0142y gwiazdy Dawida. <\/p>\n

Boczne \u015bciany zdobi\u0142y dwa rz\u0119dy p\u00f3\u0142koli\u015bcie zwie\u0144czonych okien, a wn\u0119trze g\u0142\u00f3wnej sali modlitewnej o\u015bwietla\u0142 wielki \u017cyrandol.<\/h3>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wej\u015bcie do bo\u017cnicy znajdowa\u0142o si\u0119 od strony placu Inwalid\u00f3w Wojennych.<\/p>\n

Synagoga by\u0142a miejscem gromadzenia si\u0119 gliwickiej wsp\u00f3lnoty \u017cydowskiej – modlono si\u0119 w niej, czytano Tor\u0119 i studiowano Prawo. A\u017c do dramatycznych wydarze\u0144 nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku, znanej jako “noc kryszta\u0142owa”, kt\u00f3re zamieni\u0142y to miejsce w stert\u0119 gruzu. <\/p>\n

W trakcie “nocy kryszta\u0142owej” w ca\u0142ych Niemczech w wyniku zaplanowanych dzia\u0142a\u0144 zniszczono wi\u0119kszo\u015b\u0107 synagog oraz wiele \u017cydowskich sklep\u00f3w i dom\u00f3w. Gliwicka bo\u017cnica by\u0142a jedn\u0105 ze 101 synagog spalonych w ca\u0142ych Niemczech.<\/p>\n

Zarys historii <\/h1>\n

Pocz\u0105wszy od 1937 r. w Gliwicach i innych miastach G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, w\u00f3wczas niemieckich, wprowadzono ustawodawstwo rasistowskie i ludno\u015b\u0107 \u017cydowska by\u0142a eliminowana z \u017cycia gospodarczego i spo\u0142ecznego. <\/p>\n

\u017bydzi byli represjonowani, tracili wysokie stanowiska, demolowano ich sklepy, profanowano cmentarze, wielu z nich deportowano, a w p\u00f3\u017aniejszym czasie aresztowano i wywo\u017cono do oboz\u00f3w koncentracyjnych. <\/p>\n

– 7 listopada 1938 r. Herschel Grynszpan w prote\u015bcie przeciw sytuacji \u017byd\u00f3w w Niemczech zastrzeli\u0142 w Pary\u017cu sekretarza ambasady niemieckiej Ernsta von Ratha. Wydarzenie to sta\u0142o si\u0119 pretekstem do wzmo\u017cenia prze\u015bladowa\u0144, a w szczeg\u00f3lno\u015bci do wydarze\u0144 w nocy z 9 na 10 listopada. Akcja ta, kierowana przez NSDAP, przeprowadzona przez formacje SA i SS na terenie ca\u0142ej Rzeszy, doprowadzi\u0142a do spalenia wi\u0119kszo\u015bci synagog, zniszczenia sklep\u00f3w \u017cydowskich, dom\u00f3w i mieszka\u0144 – opisuje Bo\u017cena Kubit w publikacji “Noc Kryszta\u0142owa” w Gliwicach. <\/strong><\/p>\n

Noc kryszta\u0142owa<\/h1>\n

Podpalenie by\u0142o akcj\u0105 dobrze przygotowan\u0105 i wcze\u015bniej zaplanowan\u0105. Mieszka\u0144cy zostali poproszeni o opuszczenie okolicznych dom\u00f3w, a budynek synagogi polano benzyn\u0105. <\/p>\n

Na miejsce wezwano te\u017c stra\u017c po\u017carn\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a pilnowa\u0107, by ogie\u0144 nie obj\u0105\u0142 s\u0105siednich kamienic. <\/p>\n

– Po po\u017carze, z synagogi pozosta\u0142y jedynie fragmenty \u015bcian bocznych i \u015bciany tylnej, fronton natomiast uleg\u0142 ca\u0142kowitemu zniszczeniu. (…) Po\u017car trwa\u0142 dwa dni – wyja\u015bnia Bo\u017cena Kubit w “Nocy Kryszta\u0142owej” w Gliwicach. Pozosta\u0142e ruiny budynku wysadzono w powietrze. <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zniszczeniu uleg\u0142a nie tylko synagoga ale tak\u017ce sklepy i domy \u017cydowskie. Szk\u0142em z powybijanych okien mieszka\u0144, zar\u00f3wno w Gliwicach, jak i w innych miastach, zasypane zosta\u0142y ulice. St\u0105d te\u017c nazwa ?noc kryszta\u0142owa?. Inna z teorii pochodzenia nazwy m\u00f3wi, ze wzi\u0119\u0142a si\u0119 ona od krystalizacji narodu niemieckiego, czyli oczyszczenia go z innych narod\u00f3w, przede wszystkim \u017byd\u00f3w.\n<\/p><\/blockquote>\n

Tej nocy i nast\u0119pnego dnia gliwiccy \u017bydzi-m\u0119\u017cczy\u017ani w wieku od 18 do 60 lat zostali aresztowani i po dw\u00f3ch dniach wywiezieni kolej\u0105 do oboz\u00f3w w Buchenwaldzie i Dachau, sk\u0105d cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b nigdy nie powr\u00f3ci\u0142a.
\n\"\"<\/p>\n

Po rozebraniu ruin, przez kilka dziesi\u0119cioleci plac ten s\u0142u\u017cy\u0142 jako skwer i plac zabaw dla dzieci, a w 2002 roku zosta\u0142 zakupiony przez prywatnego w\u0142a\u015bciciela.<\/h3>\n

Rok p\u00f3\u017aniej, na murze s\u0105siaduj\u0105cej kamienicy, zosta\u0142a ods\u0142oni\u0119ta tablica d\u0142uta Krzysztofa Nitscha, upami\u0119tniaj\u0105ca dawn\u0105 synagog\u0119 oraz przedwojenn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w gliwickich. <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Co ciekawe, dopiero w 2006 roku zlikwidowano ostatnie, przyziemne cz\u0119\u015bci spalonej bo\u017cnicy.<\/h3>\n

Katarzyna Klimek<\/p>\n

Opracowano na podstawie tekstu Bo\u017ceny Kubit “Noc kryszta\u0142owa w Gliwicach” – www.zikaron.pl<\/a> i “\u017bydzi gliwiccy”, r\u00f3wnie\u017c autorstwa Bo\u017ceny Kubit oraz materia\u0142\u00f3w dost\u0119pnych w internecie. <\/h5>\n
Fot. kola\u017c – synagoga po spaleniu: Archiwum prywatne. Fot. Synagoga – widok z ty\u0142u: Archiwum Muzeum w Gliwicach<\/h5>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bYDOWSKI DOM MODLITWY ZBUDOWANO W LATACH 1859-1861 <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":69729,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[3,7,1,9],"tags":[1922,4131,4130,4129],"class_list":{"0":"post-51407","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-gliwice","8":"category-historia","9":"category-pozostale","10":"category-aktualnosci_lokalne","11":"tag-historia-gliwic","12":"tag-noc-krysztalowa-gliwice","13":"tag-spalona-synagoga-gliwice","14":"tag-synagoga-gliwice"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51407","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51407"}],"version-history":[{"count":36,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51407\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56014,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51407\/revisions\/56014"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/69729"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51407"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51407"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51407"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}