![\"\"](\"http:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/wp-content\/uploads\/2013\/11\/poczt_03-468x300.jpg\" "\\"\\"")
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w dat\u0119 11 listopada 1918 roku uto\u017csamia z ko\u0144cem I wojny \u015bwiatowej oraz z odzyskaniem niepodleg\u0142o\u015bci po 123 latach zabor\u00f3w. Gliwice, jak powszechnie wiadomo, w tym czasie wci\u0105\u017c znajdowa\u0142y si\u0119 w Niemczech. <\/p>\n
? t\u0142umaczy Bogus\u0142aw Tracz<\/strong>, historyk z Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.<\/p>\n To data tak naprawd\u0119 czysto symboliczna ? 11 listopada J\u00f3zef Pi\u0142sudski wr\u00f3ci\u0142 do Polski z niemieckiego wi\u0119zienia. R\u00f3wnocze\u015bnie rozpocz\u0119to rozbrajanie Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy przegrali I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Data 11 listopada utrwali\u0142a si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci narodowej ju\u017c w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym. <\/p>\n Abdykowa\u0142 cesarz Wilhelm II, a Niemcy z cesarstwa przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w Republik\u0119 Weimarsk\u0105, na kt\u00f3rej czele stan\u0105\u0142 Friedrich Ebert.<\/p>\n ? Wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w bardziej przejmowa\u0142a si\u0119 pora\u017ck\u0105 Niemiec ni\u017c przyjazdem Pi\u0142sudskiego do Polski. Dzisiejsi gliwiczanie w du\u017cej mierze nie maj\u0105 zwi\u0105zku z ludno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra przed wojn\u0105 mieszka\u0142a w tym mie\u015bcie. Dla nich Pi\u0142sudski jest postaci\u0105 znacz\u0105c\u0105. Natomiast dla ludno\u015bci, kt\u00f3ra w 1918 roku \u017cy\u0142a w Gliwicach, by\u0142 on postaci\u0105 jedn\u0105 z wielu. Tak jak dzisiaj by\u015bmy si\u0119 spytali ludzi ?kto to jest premierem S\u0142owacji?? ? wyja\u015bnia Bogus\u0142aw Tracz z katowickiego IPN.<\/p>\n Po I wojnie \u015bwiatowej na \u015al\u0105sku nasta\u0142 czas plebiscytu oraz powsta\u0144. W centrum Gliwic, a wi\u0119c w \u015ar\u00f3dmie\u015bciu, zdecydowanie dominowa\u0142a opcja niemiecka. <\/p>\n ? Natomiast w samym mie\u015bcie dominowa\u0142a ludno\u015b\u0107 niemiecka albo zwi\u0105zana kulturowo z niemiecko\u015bci\u0105. Nawet je\u015bli nie pos\u0142ugiwali si\u0119 czystym j\u0119zykiem niemieckim, to bli\u017cszy im by\u0142 Goethe ni\u017c Mickiewicz ? t\u0142umaczy Bogus\u0142aw Tracz<\/strong>.<\/p>\n Potwierdzi\u0142o si\u0119 to w plebiscycie z 1921 roku, w kt\u00f3rym gliwiczanie zdecydowanie opowiedzieli si\u0119 za przynale\u017cno\u015bci\u0105 do Niemiec.<\/p>\n ? Gliwice, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 miast na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, przesz\u0142y w drugiej po\u0142owie XIX wieku bardzo silny okres asymilacji. By\u0142y miastem, w odr\u00f3\u017cnieniu np. od Bytomia, bardzo urz\u0119dniczym. Mie\u015bci\u0142y si\u0119 tu s\u0105dy, dyrekcje koncern\u00f3w przemys\u0142owych, oddzia\u0142y urz\u0119d\u00f3w. Naturalnym procesem by\u0142o to, \u017ce w drugiej po\u0142owie XIX wieku zje\u017cd\u017ca\u0142o du\u017co osadnik\u00f3w z zewn\u0105trz Niemiec. Wielu gliwiczan wyje\u017cd\u017ca\u0142o na studia np. do Wroc\u0142awia i Berlina i uto\u017csamia\u0142o si\u0119 z kultur\u0105 niemieck\u0105. To by\u0142a taka naturalna asymilacja ? wyja\u015bnia historyk IPN.<\/p>\n Ju\u017c pod koniec XIX wieku zaczyna kszta\u0142towa\u0107 si\u0119 polska \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodowa. Powstaj\u0105 instytucje, kt\u00f3rych celem b\u0119dzie piel\u0119gnowanie tradycji polskich oraz budzenie \u015bwiadomo\u015bci w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w. <\/p>\n ? Nawet w centrum Gliwic, w kt\u00f3rym znacznie przewa\u017cali Niemcy, znajdowa\u0142y si\u0119 osoby pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 polszczyzn\u0105. \u015awiadcz\u0105 o tym np. msze odprawiane w ko\u015bciele Wszystkich \u015awi\u0119tych ? w ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119 jedna msza odbywa\u0142a si\u0119 w j\u0119zyku polskim ? informuje Bogus\u0142aw Tracz.<\/p>\n Zaczynaj\u0105 tworzy\u0107 si\u0119 zwi\u0105zki \u015bpiewacze, kt\u00f3rych cz\u0142onkowie spotykali si\u0119 by wsp\u00f3lnie \u015bpiewa\u0107 w j\u0119zyku polskim. Zak\u0142adano tak\u017ce towarzystwa gimnastyczne, na fali ruchu olimpijskiego. Edukacja gimnastyczna \u0142\u0105czona by\u0142a z wychowaniem m\u0142odzie\u017cy w duchu patriotycznym. W Gliwicach, na wz\u00f3r Lwowa, powsta\u0142o Towarzystwo Gimnastyczne Sok\u00f3\u0142. Podczas spotka\u0144 r\u00f3\u017cnego rodzaju k\u00f3\u0142 czytano Sienkiewicza i uczono j\u0119zyka polskiego. Powsta\u0142 Polski Bank Ludowy, kt\u00f3ry mia\u0142 swoj\u0105 siedzib\u0119 przy dzisiejszej ul. Zwyci\u0119stwa (na zdj\u0119ciu). Pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 kasy po\u017cyczkowej i obs\u0142ugiwa\u0142 g\u0142\u00f3wnie ludno\u015b\u0107 polsk\u0105.<\/p>\n Pierwszy by\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem wspomnianego Polskiego Banku Ludowego. W 1939 roku, b\u0119d\u0105c ju\u017c w podesz\u0142ym wieku, zosta\u0142 aresztowany i wywieziony do obozu koncentracyjnego, gdzie zmar\u0142. Z kolei dr Wincenty Styczy\u0144ski by\u0142 lekarzem w gliwickim szpitalu. W okresie powsta\u0144 \u015bl\u0105skich zosta\u0142 zamordowany przez boj\u00f3wkarza niemieckiego. Feliks Orlicki pochodzi\u0142 z Pyskowic, lecz pracowa\u0142 w Gliwicach. Przez wiele lat pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dyrektora Polskiego Banku Ludowego. Te postacie \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce w Gliwicach istnia\u0142a idea w\u0142\u0105czenia miasta do Polski. Jakiekolwiek nadzieje dzia\u0142aczy polskich prys\u0142y po wynikach plebiscytu.<\/p>\n Jak wygl\u0105da\u0142a ludno\u015b\u0107 Gliwic w 1918 roku? Przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 to Niemcy, kilka procent sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w.<\/p>\n ? Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, i\u017c byli to \u017bydzi bardzo zasymilowani z lokaln\u0105 ludno\u015bci\u0105. Mieli oczywi\u015bcie swoj\u0105 synagog\u0119, lecz w wygl\u0105dzie zewn\u0119trznym, w przeciwie\u0144stwie do np. \u017byda galicyjskiego, nie odr\u00f3\u017cniali si\u0119 od mieszczan. Byli bardzo mocno osadzeni w kulturze niemieckiej ? czuli si\u0119 \u017bydami ze wzgl\u0119du na religi\u0119, jednak kulturowo przynale\u017celi do Niemiec ? dodaje Bogus\u0142aw Tracz.<\/p>\n Gliwice w tym czasie by\u0142y miastem, w kt\u00f3rym dominowali katolicy. Szybko rozrasta\u0142a si\u0119 tak\u017ce gmina ewangelicka, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 przyje\u017cd\u017caj\u0105cych do Gliwic ewangelik\u00f3w z g\u0142\u0119bi Prus. Ewangelicy mieli w Gliwicach sw\u00f3j ko\u015bci\u00f3\u0142, dzisiejszy ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Barbary, kt\u00f3ry po wojnie im odebrano. <\/p>\n Micha\u0142 Pac Pomarnacki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W PLEBISCYCIE PO I WOJNIE \u015aWIATOWEJ, \u00d3WCZE\u015aNI GLIWICZANIE OPOWIEDZIELI SI\u0118 ZA OPCJ\u0104 NIEMIECK\u0104<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":69510,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[3,7,1,9],"tags":[4748,4749,4751,1922,4750,1087],"class_list":{"0":"post-55947","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-gliwice","8":"category-historia","9":"category-pozostale","10":"category-aktualnosci_lokalne","11":"tag-11-listopada","12":"tag-gliwice-przed-wojna","13":"tag-gliwice-za-czasow-niemieckich","14":"tag-historia-gliwic","15":"tag-ludnosc-gliwic","16":"tag-swieto-niepodleglosci-gliwice"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55947","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=55947"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55947\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56136,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55947\/revisions\/56136"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/69510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=55947"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=55947"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=55947"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Podczas gdy w Warszawie po powrocie Pi\u0142sudskiego budowano rz\u0105d i rodzi\u0142o si\u0119 pa\u0144stwo polskie, gliwiczanom zmieni\u0142a si\u0119 g\u0142owa pa\u0144stwa oraz ustr\u00f3j.<\/h1>\n
Dzielnice poboczne np. Szobiszowice, W\u00f3jtowa Wie\u015b, Ostropa, kt\u00f3ra by\u0142a oddzieln\u0105 wsi\u0105, by\u0142y bardziej podzielone ? cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci opowiada\u0142a si\u0119 za opcj\u0105 polsk\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 za niemieck\u0105.<\/h3>\n
Warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce w tym okresie w Gliwicach funkcjonowa\u0142a bardzo silna opcja opowiadaj\u0105ca si\u0119 za przynale\u017cno\u015bci\u0105 miasta do Polski.<\/h1>\n
Po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej w Gliwicach opcja propolska skupia\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wok\u00f3\u0142 trzech os\u00f3b ? Jana \u015aliwki, Wincentego Styczy\u0144skiego oraz Feliksa Orlickiego.<\/h3>\n