![\"\"](\"http:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/wielkanoc-510x299.jpg\" "\\"wielkanoc\\"")
Co to s\u0105 klekotki? Dlaczego po\u0142ykano bazie? Co ma symbolizowa\u0107 konna procesja w gliwickiej Ostropie? <\/p>\nCo to s\u0105 klekotki? Dlaczego po\u0142ykano bazie? Co ma symbolizowa\u0107 konna procesja w gliwickiej Ostropie? <\/p>\n
<\/p>\n
24gliwice: Jakie s\u0105 specyficzne zwyczaje dla Gliwic lub G\u00f3rnego \u015al\u0105ska zwi\u0105zane z Wielkanoc\u0105?<\/strong><\/p>\n Anna Kulczyk<\/strong>, Muzeum w Gliwicach: M\u00f3wi\u0105c o zwyczajach wielkanocnych, nale\u017ca\u0142oby zacz\u0105\u0107 od Wielkiego Postu, czyli okresu od \u015arody Popielcowej do Wielkanocy, kt\u00f3ry trwa 40 dni. Z tym okresem zwi\u0105zane s\u0105 liczne zwyczaje i przes\u0105dy ludowe. Objadanie si\u0119 w okresie Wielkiego Postu by\u0142o grzechem, st\u0105d gospodynie dba\u0142y o to, aby domownicy stale odczuwali g\u0142\u00f3d. <\/p>\n Niedziela Palmowa – w t\u0119 niedziel\u0119 \u015bwi\u0119ci si\u0119 w ko\u015bciele palmowe ga\u0142\u0105zki. Po\u015bwi\u0119cone palmy zatykano w domu za \u015bwi\u0119te obrazy, krzy\u017ce, nad drzwiami, w oknach obory. Po\u015bwi\u0119conym palmom przypisywano lecznicze dzia\u0142anie. <\/p>\n Opr\u00f3cz tego, z po\u015bwi\u0119conych palm sporz\u0105dzano krzy\u017cyki, kt\u00f3re w Wielki Pi\u0105tek zatykano na kra\u0144cach p\u00f3l (aby strzeg\u0142y dobytku, dobrze robi\u0142y na urodzaj i dobrze chowa\u0142o si\u0119 byd\u0142o w gospodarstwie). Miejsca, w kt\u00f3rych umieszczono krzy\u017cyki skrapiano \u015bwi\u0119con\u0105 wod\u0105 i odmawiano modlitwy. <\/p>\n 24gliwice: Gliwice to polskie miasto, kt\u00f3re historycznie nale\u017ca\u0142o do Czech i Niemiec. Czy da si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 jakie\u015b wp\u0142ywy z tych kultur w tradycjach wielkanocnych?<\/strong><\/p>\n Anna Kulczyk: Oczywi\u015bcie, do takich wp\u0142yw\u00f3w (niemieckich) mog\u0105 nale\u017ce\u0107 zabawy w Niedziel\u0119 Wielkanocn\u0105, takie jak np. szukanie zaj\u0105czka lub malowanych jajek przez dzieci. Innym zwyczajem jest te\u017c wspomniane wcze\u015bniej mycie si\u0119 w Wielki Pi\u0105tek, czy zatykanie krzy\u017cyk\u00f3w na kra\u0144cach p\u00f3l, czy procesje konne. <\/p>\n Zwyczaj \u015bwi\u0119cenia potraw zosta\u0142 tu wprowadzony dopiero po wojnie. Innym zwyczajem by\u0142o przygotowywanie kroszonek nie w Wielk\u0105 Sobot\u0119, ale w Niedziel\u0119 Wielkanocn\u0105 ? poniewa\u017c by\u0142y potrzebne na Poniedzia\u0142ek Wielkanocny, do obdarowania nimi ?\u015bmiergustnik\u00f3w?. Opr\u00f3cz tego w niedziel\u0119 nie jada\u0142o si\u0119 jajek na twardo, ani nie dzielono nimi ? by\u0142a za to obecna sma\u017conka (jajecznica na boczku posypywana szczypiorkiem). Anna Kulczyk: Nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 bardzo od tych spo\u017cywanych w innych cz\u0119\u015bciach kraju. Popularne tutaj by\u0142y ko\u0142ocze (dawniej tylko z posypk\u0105, obecnie z serem, makiem, jab\u0142kiem), tzw. szo\u0142dry lub murzyny czyli w\u0119dzone mi\u0119so (kie\u0142basa, w\u0119dlina) zapiekana w bia\u0142ym cie\u015bcie. Ka\u017cdy z cz\u0142onk\u00f3w rodziny otrzymywa\u0142 swoja szo\u0142dr\u0119. Obiad w obydwa \u015bwi\u0119ta wielkanocne przypomina\u0142 normalny obiad niedzielny, cho\u0107 te\u017c nie zawsze go spo\u017cywano (czasem wystarczy\u0142y podsma\u017cone go\u0142\u0105bki i zimne zak\u0105ski po tak obfitym \u015bniadaniu wielkanocnym). Na kolacj\u0119 tradycyjnie spo\u017cywano ko\u0142ocze i kaw\u0119 z mlekiem. W wielu miastach i wsiach G\u00f3rnego \u015al\u0105ska spo\u017cywano jednak na \u015bniadanie sma\u017conk\u0119.<\/p>\n 24gliwice: Ciekaw\u0105 i ma\u0142o spotykan\u0105 w innych cz\u0119\u015bciach kraju tradycj\u0105, jest konna procesja w gliwickiej Ostropie. Jakie znaczenie ma procesja w Ostropie?<\/strong><\/p>\n Anna Kulczyk: Procesja konna, czyli obje\u017cd\u017canie p\u00f3l na koniach w pierwsze albo drugie \u015bwi\u0119to Wielkanocy mia\u0142o zapewni\u0107 gospodarzom dobry urodzaj. Procesje takie odbywa\u0142y si\u0119 nie tylko w Ostropie, ale te\u017c np. w Raciborzu, Pietrowicach Wielkich, W\u00f3jtowej Wsi, Sza\u0142szy. W\u00f3wczas to gospodarze udawali si\u0119 na przystrojonych koniach z procesj\u0105 i \u015bpiewami na objazd swych w\u0142o\u015bci. Trudno powiedzie\u0107, kt\u00f3rego wieku si\u0119ga tradycja procesji konnych. Niekt\u00f3rzy ich pocz\u0105tk\u00f3w dopatruj\u0105 si\u0119 w \u015bredniowieczu, natomiast na \u015al\u0105sku po\u015bwiadczone tradycj\u0105 wyst\u0119puj\u0105 dopiero w XIX w. <\/p>\n . Wielka \u015aroda <\/strong>(\u017curowo strzoda). W tym dniu odbywa\u0142o si\u0119 tzw. palenie \u017curu, oraz wyp\u0119dzenie Judasza. Palenie \u017curu lub skrobaczek (czyli starych, zu\u017cytych miote\u0142 nasyconych smo\u0142\u0105, naft\u0105 lub \u017cywic\u0105 oraz w og\u00f3le wszystkich smieci i niepotrzebnych rzeczy z obej\u015bcia) polega\u0142o na bieganiu po zmroku po polach za zapalonymi miot\u0142ami, co mia\u0142o zapewni\u0107 dobre zbiory i urodzaj. Biegali zazwyczaj ch\u0142opcy. Uporz\u0105dkowanie obej\u015bcia i spalenie \u015bmieci mia\u0142o symbolizowa\u0107 zniszczenie wszelkiego z\u0142a, niedostatku itp. bieganie z pochodniami urz\u0105dza si\u0119 po to, aby upami\u0119tni\u0107 scen\u0119 poszukiwania Chrystusa przez \u017byd\u00f3w. Palenie lub wyp\u0119dzenie Judasza. <\/p>\n Czasami za Judasza przebiera\u0142 si\u0119 np. ko\u015bcielny albo jaki\u015b ch\u0142opiec, kt\u00f3rego nast\u0119pnie w\u015br\u00f3d d\u017awi\u0119ku piszcza\u0142ek i innego ha\u0142asu, wyp\u0119dzano z ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n Wielki Czwartek<\/strong>. Najpopularniejszym zwyczajem tego dnia by\u0142o chodzenie z klekotkami (klapaczkami). Chodzili wy\u0142\u0105cznie ch\u0142opcy (g\u0142\u00f3wnie ministranci) ? dooko\u0142a ko\u015bcio\u0142a oraz po wsi. Odbywa\u0142o si\u0119 to g\u0142\u00f3wnie w po\u0142udnie, a gdzieniegdzie 3 razy w ci\u0105gu dnia ? rano, w po\u0142udnie i wieczorem. Oczywi\u015bcie w tym dniu nadal obowi\u0105zywa\u0142 post. <\/p>\n W Wielki Pi\u0105tek<\/strong> nie nale\u017ca\u0142o g\u0142o\u015bno m\u00f3wi\u0107, krzycze\u0107, ani te\u017c \u015bpiewa\u0107. Jest to dzie\u0144 \u015bcis\u0142ego postu. W ten dzie\u0144 starym zwyczajem ludzie obmywali si\u0119 w rzece, strumyku lub stawie. Aby jednak top obmywanie mia\u0142o przynie\u015b\u0107 po\u017c\u0105dany skutek, nale\u017ca\u0142o przestrzega\u0107 kilku zasad: trzeba by\u0142o my\u0107 si\u0119 przed wschodem s\u0142o\u0144ca, w wodzie p\u0142yn\u0105cej z zachodu na wsch\u00f3d i w ca\u0142kowitym milczeniu (nie mo\u017cna by\u0142o odzywa\u0107 si\u0119 przed myciem si\u0119, ani w drodze powrotnej do domu). Woda na ciele musia\u0142a sama wyschn\u0105\u0107. Wodzie tej przypisywano dzia\u0142anie zdrowotne. Wierzono, \u017ce kto wtedy si\u0119 obmyje, b\u0119dzie zdrowy przez ca\u0142y rok. Oczywi\u015bcie podczas mycia si\u0119, nale\u017ca\u0142o pomodli\u0107 si\u0119 – przed i po umyciu si\u0119 ? ka\u017cdy osobno, na kolanach z twarz\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w stron\u0119 wschodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca. <\/p>\n Je\u015bli kto\u015b by\u0142 chory na \u017co\u0142\u0105dek, wskazane by\u0142o zjedzenie pi\u0119ciu kawa\u0142k\u00f3w chrzanu (kt\u00f3re symbolizuj\u0105 pi\u0119\u0107 ran Chrystusa na krzy\u017cu). W tym dniu zatyka si\u0119 tak\u017ce krzy\u017cyki sporz\u0105dzone z po\u015bwi\u0119conych palm na czterech kra\u0144cach pola ? zatyka si\u0119 je w tzw. pustych godzinach, tj. w czasie, kiedy Zbawiciel by\u0142 zdj\u0119ty z krzy\u017ca. <\/p>\n Wielka Sobota<\/strong>. W tym dniu \u015bwi\u0119cono ogie\u0144, wod\u0119, oraz potrawy przygotowane do spo\u017cycia podczas \u015bwi\u0105t. Po po\u015bwi\u0119ceniu ognia, kap\u0142an zapala \u015bwiec\u0119 paschaln\u0105, a od niej wierni zapalaj\u0105 swoje \u015bwiece, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej (tak jak gromnice) s\u0142u\u017c\u0105 do odp\u0119dzania burzy i konaj\u0105cym w chwili \u015bmierci. Po\u015bwi\u0119con\u0105 wod\u0105 natomiast ludzie nape\u0142niali naczynia i zanosili j\u0105 do dom\u00f3w. \u015awi\u0119cenie po\u017cywienia w Wielk\u0105 Sobot\u0119 odbywa\u0142o si\u0119 z regu\u0142y w ko\u015bciele po porannym nabo\u017ce\u0144stwie. \u015awi\u0119cono jaja, chleb, s\u00f3l, ser, mas\u0142o, szynk\u0119, kie\u0142basy, ciasta. By\u0142 to zwyczaj praktykowany przez polsk\u0105 ludno\u015b\u0107 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. W niekt\u00f3rych okolicach nie \u015bwi\u0119cono potraw w ko\u015bciele, ale ksi\u0119\u017ca chodzili po domach i je \u015bwi\u0119cili. Oczywi\u015bcie zdobiono te\u017c jaja, tzw. kruszonki. Wielka Sobota by\u0142a g\u0142\u00f3wnie dniem przygotowawczym na \u015awi\u0119ta Wielkanocne ? przygotowywano potrawy, itp. tam, gdzie rezurekcja przypada\u0142a w Wielk\u0105 Sobot\u0119 wieczorem, dzie\u0144 ko\u0144czy\u0142 si\u0119 uroczyst\u0105 kolacj\u0105. Spo\u017cywano w\u00f3wczas wy\u0142\u0105cznie pokarmy po\u015bwi\u0119cone w ko\u015bciele. <\/p>\n Wielkanoc<\/strong>. Niedziel\u0119 Wielkanocn\u0105 sp\u0119dzano g\u0142\u00f3wnie w gronie rodziny, by\u0142 to dzie\u0144 bardzo uroczysty. Rano odbywa\u0142a si\u0119 rezurekcja. Po niej nast\u0119powa\u0142o uroczyste \u015bniadanie, oraz istnia\u0142 tak\u017ce zwyczaj dzielenia si\u0119 jajkiem i sk\u0142adania sobie \u017cycze\u0144. Spo\u017cywano wy\u0142\u0105cznie po\u015bwi\u0119cone potrawy. Nale\u017ca\u0142o spo\u017cy\u0107 wszystko ?bo po\u015bwi\u0119cone?. Niezjedzone resztki nale\u017ca\u0142o spali\u0107. Skorupki jaj zakopywano w ogr\u00f3dku.<\/p>\n Poniedzia\u0142ek Wielkanocny<\/strong>. W tym dniu bawiono si\u0119 g\u0142o\u015bno, radowano, ucztowano itd. Zachowa\u0142 si\u0119 zwyczaj oblewania wod\u0105 kobiet i dziewcz\u0105t, zwany dyngusem, \u015bmigusem, \u015bmirgustem itp. <\/p>\n Wieczorem w wielu wsiach i miastach organizowano dawniej zabawy ludowe.<\/p><\/blockquote>\n Rozmawia\u0142: Micha\u0142 Pac Pomarnacki<\/strong> POCZ\u0104TKI PROCESJI KONNEJ MOG\u0104 SI\u0118GA\u0106 NAWET \u015aREDNIOWIECZA<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":69273,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[3,7,1,12],"tags":[5281,5280,323,5279],"class_list":{"0":"post-59790","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-gliwice","8":"category-historia","9":"category-pozostale","10":"category-wywiady","11":"tag-anna-kulczyk-muzeum-w-gliwicach","12":"tag-procesja-konna-gliwice-ostropa","13":"tag-wielkanoc-gliwice","14":"tag-wielkanoc-na-slasku"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59790","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=59790"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59790\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":59917,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59790\/revisions\/59917"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/69273"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=59790"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=59790"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=59790"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nPost by\u0142 wi\u0119c bezwzgl\u0119dnie przestrzegany zar\u00f3wno jako\u015bciowo jak i ilo\u015bciowo. W \u015arod\u0119 Popielcow\u0105 oraz w Wielki Pi\u0105tek jadano tylko raz dziennie. W pozosta\u0142e dni Wielkiego postu jadano \u017cur z m\u0105ki owsianej lub j\u0119czmiennej, tzw. krupy poga\u0144skie, gotowane lub pieczone ziemniaki, karpiele, kapust\u0119, kasze, gorzk\u0105 kaw\u0119 zbo\u017cow\u0105, chleb. Nie pito mleka, nie jedzono nabia\u0142u (jaj, sera, mas\u0142a ? wyj\u0105tek by\u0142 dopuszczalny jedynie dla dzieci). Omast\u0119 lub mi\u0119so mo\u017cna by\u0142o spo\u017cy\u0107 jedynie w niedziel\u0119, kiedy to post nie obowi\u0105zywa\u0142. <\/p>\nPowszechnym zwyczajem by\u0142o te\u017c wyparzanie wszystkich naczy\u0144 kuchennych i szorowanie ich, aby do pokarm\u00f3w nie dosta\u0142a si\u0119 ani odrobina t\u0142uszczu.<\/h3>\n
Znane by\u0142o po\u0142ykanie baziek \u017ceby nie bola\u0142o gard\u0142o albo \u017ceby nie szkodzi\u0142o zbyt obfite \u015bwi\u0105teczne jedzenie.<\/h1>\n
Opr\u00f3cz tego warto wspomnie\u0107, \u017ce w wielu miejscowo\u015bciach na niemieckiej cz\u0119\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska nie by\u0142o zwyczaju \u015bwi\u0119cenia potraw w Wielk\u0105 Sobot\u0119.<\/h3>\n
\n
\n24gliwice: Czy \u015bwi\u0105teczne potrawy na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od tych w innych cz\u0119\u015bciach kraju?<\/strong><\/p>\n\n
Jak dawniej wygl\u0105da\u0142 okres \u015bwi\u0105teczny na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku?\u00ad<\/h2>\n
\nW Wielkim Tygodniu z regu\u0142y nie rozpoczynano ju\u017c \u017cadnych prac polowych, obecnie rolnicy staraj\u0105 si\u0119 zako\u0144czy\u0107 wszystkie wi\u0119ksze roboty do po\u0142udnia Wielkiego Czwartku. <\/p>\nW Wielka \u015arod\u0119 lub Wielki Czwartek palono Judasza (kuk\u0142\u0119) przed ko\u015bcio\u0142em albo na polu.<\/h1>\n
Opr\u00f3cz tego, kto chcia\u0142 by\u0107 zdrowy przez ca\u0142y rok, powinien by\u0142 w tym dniu napi\u0107 si\u0119 niewielkiej ilo\u015bci w\u00f3dki.<\/h3>\n
Oblewaj\u0105cych (\u015bmiergustnik\u00f3w) zapraszano do domu, cz\u0119stowano ciastem, obdarowywano kroszonkami.<\/h3>\n
\nFot. Archiwum (Urszula Mazurek i Gerda Czapelka z Ko\u0142a Gospody\u0144 Wiejskich w Giera\u0142towicach)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"