{"id":66364,"date":"2015-02-01T14:26:45","date_gmt":"2015-02-01T13:26:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/?p=66364"},"modified":"2015-02-08T13:56:51","modified_gmt":"2015-02-08T12:56:51","slug":"gliwice-1945-rosjanie-ustawili-wszystkich-25-mieszkancow-domu-i-po-prostu-rozstrzelali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/gliwice-1945-rosjanie-ustawili-wszystkich-25-mieszkancow-domu-i-po-prostu-rozstrzelali\/","title":{"rendered":"Gliwice 1945. “Rosjanie ustawili wszystkich 25 mieszka\u0144c\u00f3w domu i po prostu rozstrzelali”"},"content":{"rendered":"

\"\"Gliwice roku 1945 to ogromny kocio\u0142 pe\u0142en osobistych krzywd i strachu o jutro, wszystkich, kt\u00f3rym dane by\u0142o zetkn\u0105\u0107 si\u0119 z tym miastem. <\/h3>\n

Z jednej strony s\u0105 dotychczasowi niemieccy mieszka\u0144cy ? dla nich w zasadzie wojna istnia\u0142a tylko w radiu i w gazetach, bo dopiero rok 1944 nakaza\u0142 wszystkim dos\u0142ownie m\u0119\u017cczyznom uda\u0107 si\u0119 na front.
\nZ drugiej strony s\u0105 przyszli mieszka\u0144cy Gliwic ? wyrzuceni ze swych dom\u00f3w na wschodzie przedwojennej Polski.

\"Marian
Marian Jab\u0142o\u0144ski<\/figcaption><\/figure>Przywo\u017ceni w wagonach towarowych, ze skromnym dobytkiem, kt\u00f3rzy jak \u017cywe przedmioty mieli by\u0107 ustawieni przy ciep\u0142ym jeszcze piecu kuchennym wyrzuconych przed chwil\u0105 niemieckich gliwiczan. <\/p>\n

Wzajemna nienawi\u015b\u0107 do siebie tych zwyk\u0142ych ludzi jest chyba zrozumia\u0142a. Istnieje do dzi\u015b niestety. Bo jak zrozumie\u0107 nakaz natychmiastowego opuszczenia domu rodzinnego i miasta, w kt\u00f3rym \u017cy\u0142y ca\u0142e pokolenia krewnych, znajomych i przyjaci\u00f3\u0142? Zdanie to dotyczy obydwu stron.
\nDope\u0142nieniem nieszcz\u0119\u015bcia by\u0142a propaganda komunistyczna, kt\u00f3ra wt\u0142oczy\u0142a do wielu g\u0142\u00f3w przekonanie, \u017ce zasiedlane s\u0105 tereny wyzwolone od Niemc\u00f3w. \u017be s\u0105 wrogami, i nale\u017cy ich jak najszybciej usun\u0105\u0107 z miasta. Zw\u0142aszcza \u00f3wczesne dzieci poddano w szkole takiemu praniu m\u00f3zg\u00f3w, \u017ce do dzi\u015b, jako ju\u017c 80-latkowie dalej s\u0105 przekonani, \u017ce s\u0105 repatriantami powracaj\u0105cymi do swojej ojczyzny.
\nA przecie\u017c s\u0142owo repatriant u\u017cyte tu jest ca\u0142kowicie bezprawnie. Jest akurat odwrotnie ? Kresowianie zostali wyrzuceni ze swojej ojczyzny by zasiedli\u0107 czyj\u0105\u015b ojczyzn\u0119! Urz\u0105d Repatriacyjny, wieszane na ratuszu tablice pami\u0105tkowe z okazji kolejnych rocznic ?wyzwolenia?, podr\u0119czniki szkolne, gdzie Rosjanie to ?wyzwoliciele? i dawny pomnik z gwiazd\u0105 na pl. Pi\u0142sudskiego jako ho\u0142d dla ?wyzwolicieli? – to tylko niekt\u00f3re przyk\u0142ady element\u00f3w kilkudziesi\u0119cioletniego?prania m\u00f3zgu?. <\/p>\n

\"\"Nie ma si\u0119 co dziwi\u0107 zatem, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabytk\u00f3w i dzie\u0142 sztuki z niemieckiego okresu miasta zosta\u0142a bezpowrotnie zniszczona, tym bardziej \u017ce istnia\u0142 formalny nakaz dla mieszka\u0144c\u00f3w Gliwic oddawania wszelkich materia\u0142\u00f3w, przedmiot\u00f3w i dzie\u0142 sztuki znalezionych w zasiedlonych po Niemcach mieszkaniach.<\/p><\/blockquote>\n

Z drugiej strony nie mo\u017cna zrozumie\u0107 jak niemieccy mieszka\u0144cy wojennych Gliwic mogli nie zauwa\u017cy\u0107 istnienia w mie\u015bcie a\u017c czterech oboz\u00f3w koncentracyjnych dla je\u0144c\u00f3w z prawie ca\u0142ej Europy, jak mo\u017cna by\u0142o nie zauwa\u017cy\u0107 istnienia kilkudziesi\u0119ciu mniejszych oboz\u00f3w jenieckich, w kt\u00f3rych trzymano \u017cyw\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105 dla gliwickich zak\u0142ad\u00f3w pracy?
\nPropaganda hitlerowska te\u017c nie pr\u00f3\u017cnowa\u0142a, wt\u0142aczaj\u0105c z kolei do g\u0142\u00f3w niemieckich gliwiczan ?prawd\u0119?, \u017ce w obozach tych byli bandyci i wi\u0119\u017aniowie karni. Ale dlaczego nagle par\u0119 tysi\u0119cy ?bandyt\u00f3w? znalaz\u0142o si\u0119 karnie w Gliwicach? Jak to mo\u017cliwe, \u017ce w okolicznych gospodarstwach niemieckich zatrudniano darmow\u0105 polsk\u0105, francusk\u0105, czy w\u0142osk\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105, z ochot\u0105 korzystaj\u0105c z nadarzaj\u0105cej si\u0119 okazji?
\nWzajemnych oskar\u017ce\u0144 istnieje mn\u00f3stwo i wszystkie s\u0105 w pe\u0142ni zasadne. M\u0142yny wojny miel\u0105 wszystko i wszystkich dok\u0142adnie, jeszcze d\u0142ugo b\u0119d\u0105 zapewne pracowa\u0142y.<\/p>\n

Z PAMI\u0118TNIKA STRACHU<\/h1>\n

\"Kierunek<\/a>
Kierunek ucieczki do schronu. Ul. Daszy\u0144skiego<\/figcaption><\/figure>Wiktor<\/strong> – Na cmentarzu w W\u00f3jtowej Wsi stoi tablica nagrobna upami\u0119tniaj\u0105ca \u015bmier\u0107 25 mieszka\u0144c\u00f3w domu przy ul. Pszczy\u0144skiej 48 (r\u00f3g Jasnej i Pszczy\u0144skiej). Rosjanie ustawili przed istniej\u0105cymi do dzi\u015b kom\u00f3rkami wszystkich 25 mieszka\u0144c\u00f3w domu i po prostu rozstrzelali. By\u0142y tam dzieci; 7 letni Helmut i 3 letni Erwin, ich matka 33 letnia Anna oraz 75 letni dziadek Bernard, ca\u0142a rodzina doktora Hoffmanna oraz z\u0142apani m\u0119\u017cczy\u017ani od 50 do 78 lat. By\u0142 nawet jeden Francuz- Jagues Gerard, prawdopodobnie uciekinier z kt\u00f3rego\u015b z oboz\u00f3w pracy. Uciek\u0142 Niemcom, a zabili go Rosjanie ? to prawdziwy chichot wojny. <\/p>\n

Autor<\/strong> – Bardzo mo\u017cliwe \u017ce znaleziono w budynku flagi lub portrety hitlerowskie. Bo wtedy w\u0142a\u015bnie Rosjanie zabijali wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w domu. Odwiedzi\u0142em cmentarz i ten budynek ? to zwyk\u0142y gliwicki stary dom, zwykli nowi mieszka\u0144cy, \u017cycie toczy si\u0119 tu dalej ? cho\u0107 wszyscy wiedz\u0105 co sta\u0142o si\u0119 na ich podw\u00f3rku 70 lat temu.<\/p>\n

\"Przepustka
Przepustka na wy\u015bcie i powr\u00f3t z pracy<\/figcaption><\/figure>Klara<\/strong> ? Mia\u0142am w 45 roku 14 lat i kiedy rodzice us\u0142yszeli \u017ce ulic\u0105 id\u0105 Rosjanie, szybko wys\u0142ali mnie wraz kole\u017cank\u0105 do swoich znajomych przy ul. Zabrskiej, gdzie mia\u0142o by\u0107 bezpieczniej dla m\u0142odych dziewcz\u0105t. Pech chcia\u0142, \u017ce tam te\u017c pojawili si\u0119 \u017co\u0142nierze. Uciek\u0142y\u015bmy na III pi\u0119tro, gdzie przez okno na strychu wysz\u0142y\u015bmy na stromy dach. Sta\u0142y\u015bmy ca\u0142\u0105 noc na dachu tu\u017c obok okna, \u017ceby nie by\u0142o nas wida\u0107 ze strychu. Kiedy dzi\u015b patrz\u0119 na to miejsce, nie mog\u0119 uwierzy\u0107, \u017ce w styczniow\u0105 zimn\u0105 noc sta\u0142am 20 metr\u00f3w nad ulic\u0105 boj\u0105c si\u0119 nawet ruszy\u0107. Nad ranem wr\u00f3ci\u0142y\u015bmy do domu. Nie pami\u0119tam czy p\u0142aka\u0142am czy nie p\u0142aka\u0142am ? wa\u017cne \u017ce \u017cy\u0142am.
\nIstniej\u0105ce obozy pracy w jakiej\u015b tam cz\u0119\u015bci nie by\u0142y ca\u0142kiem ewakuowane do Niemiec i zaraz po wkroczeniu Rosjan ? ci biedni ludzie wyruszyli w miasto w poszukiwaniu jedzenia i wolno\u015bci. Strasznie si\u0119 ich bali\u015bmy, bo kradli wszystko co wpad\u0142o w ich r\u0119ce, ale szybko znikn\u0119li z dzielnicy hutniczej.
\nKiedy Rosjanie pojawili si\u0119 na Robotniczej, jeden z naszych s\u0105siad\u00f3w, pan Liko widzia\u0142 ich przera\u017caj\u0105ce postacie przez okno. Atak serca powali\u0142 go na pod\u0142og\u0119 i s\u0105siedzi musieli go jako samotnego pochowa\u0107 na cmentarzu Hutniczym. Gr\u00f3b wykopa\u0142 stary grabarz Moch, a ja, 14 letnia dziewczynka z mam\u0105 i jeszcze jedn\u0105 s\u0105siadk\u0105 zawioz\u0142y\u015bmy go na w\u00f3zku na cmentarz.<\/p>\n

Autor<\/strong> ? analiza danych z rocznika statystycznego Gliwic wyra\u017anie wskazuje na gwa\u0142towny wzrost liczby urodzin w roku 1946 ? to w\u0142a\u015bnie efekt gwa\u0142t\u00f3w Rosjan. Urodzi\u0142o si\u0119 wtedy 2334 dzieci, kiedy w 45 roku tylko 1848. Zastanawiaj\u0105cy jest r\u00f3wnie\u017c nag\u0142y skok urodzin w roku 1944 ? tu zapewne rol\u0119 swoj\u0105 odegrali odchodz\u0105cy masowo w 1943 roku na front niemiecki ojcowie gliwickich rodzin. Nie wiedz\u0105c czy wr\u00f3c\u0105 \u017cywi, chcieli zapewne zostawi\u0107 po sobie chocia\u017c potomka. <\/p>\n

Anna<\/strong> ? Moja babcia mieszka\u0142a przy ul Baildona, kiedy front si\u0119 przetoczy\u0142, wszyscy my\u015bleli \u017ce ju\u017c b\u0119dzie spok\u00f3j. Ale to dopiero by\u0142 pocz\u0105tek. Za regularnymi oddzia\u0142ami wojsk posuwa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie regularne hordy szabrownik\u00f3w i zwyk\u0142ych bandyt\u00f3w. W poszukiwaniu \u0142upu przeszukali r\u00f3wnie\u017c dom mojej babci i gdy nie chcia\u0142a go dobrowolnie opu\u015bci\u0107, po prostu zepchn\u0119li ze schod\u00f3w. Pochowano j\u0105 na cmentarzu Hutniczym.<\/p>\n

Z PAMI\u0118TNIKA UPOKORZENIA<\/h1>\n

\"Akt<\/a>
Akt nadania ziemi w Bojkowie<\/figcaption><\/figure>Stanis\u0142aw<\/strong> ? Wyrzucono nas z domu na wschodzie, kazano zapakowa\u0107 do wagonu najpotrzebniejsze rzeczy i wywieziono. Do wagonu \u0142adowano cztery rodziny z dobytkiem, czasami by\u0142 te\u017c ko\u0144 czy krowa. W Gliwicach dotarli\u015bmy do Bojkowa. Tu kilka dni mieszkali\u015bmy na podw\u00f3rzu gospodarstwa bo w\u0142a\u015bciciel domu – Niemiec jeszcze nie by\u0142 wywieziony. Mieli\u015bmy ze sob\u0105 ma\u0142y \u017celazny piecyk i na nim gotowali\u015bmy jedzenie. Gospodarz na pewno patrzy\u0142 z okna na nas i co m\u00f3g\u0142 wtedy czu\u0107 wiedz\u0105c, \u017ce za moment go wywioz\u0105, a my wejdziemy do jego domu?<\/p>\n

Kazimierz<\/strong> ? Przyjecha\u0142em z okolic Tarnopola wraz z rodzicami do Szywa\u0142du (Bojkowa).
\nDostali\u015bmy gospodarstwo rolne podobne do tego, kt\u00f3re zostawili\u015bmy na wschodzie. Nie by\u0142o \u0142atwo wy\u017cy\u0107 z niego, bo nie mieli\u015bmy \u017cadnych maszyn ani nawet konia, chleb i \u017cywno\u015b\u0107 wydawano nam co par\u0119 dni, odnotowuj\u0105c to w dokumentach. <\/p>\n

Klara<\/strong> ? Mama zdecydowa\u0142a, \u017ce nie wyjedziemy z Gliwic, bo nasz ojciec jak wr\u00f3ci z wojny, nie odnajdzie nas przecie\u017c ju\u017c nigdy. Musieli\u015bmy wi\u0119c z\u0142o\u017cy\u0107 przysi\u0119g\u0119 wierno\u015bci Polsce i udowodni\u0107 \u017ce jeste\u015bmy Polakami. Nie rozumia\u0142am jako dziecko, dlaczego musz\u0119 m\u00f3wi\u0107 w obcym dla mnie j\u0119zyku, \u017ceby co\u015b tam udowodni\u0107. Mama uczy\u0142a mnie d\u0142ugo pacierza po polsku i w ten spos\u00f3b przekona\u0142am urz\u0119dnika o mojej polsko\u015bci.
\n

\"Za\u015bwiadczenie
Za\u015bwiadczenie o narodowo\u015bci polskiej<\/figcaption><\/figure>
\nMusia\u0142am i\u015b\u0107 do polskiej szko\u0142y \u017ceby uczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyka. By\u0142a to szko\u0142a przy ul. Hutniczej. Chodzi\u0142y tam g\u0142\u00f3wnie dzieci polskie, kt\u00f3re przyjecha\u0142y ze wschodu. Ile musia\u0142am wycierpie\u0107 wy\u015bmiewania i wyszydzania? \u015amiali si\u0119 wszyscy z mojego j\u0119zyka, pami\u0119tam do dzi\u015b ile musia\u0142am znie\u015b\u0107 upokorzenia kiedy na bu\u0142k\u0119 powiedzia\u0142am po \u015bl\u0105sku ?\u017cym\u0142a?.<\/p>\n

Z PAMI\u0118TNIKA \u017bYCIA CODZIENNEGO<\/h1>\n

Zdzis\u0142awa<\/strong> ? pierwsze dni w Gliwicach po przyje\u017adzie z Kres\u00f3w to czas poszukiwania g\u0142\u00f3wnie \u017cywno\u015bci. Rodzice wyruszali a\u017c pod Bojk\u00f3w, by na polach wykopa\u0107 jakie\u015b kartofle czy buraki.
\nWoda ju\u017c by\u0142a w kranach, tak samo jak pr\u0105d. Za pr\u0105d p\u0142aci\u0142o si\u0119 urz\u0119dniczce z GZUTu .Gorzej by\u0142o z w\u0119glem do palenia. Zapasy po Niemcach w piwnicy szybko si\u0119 sko\u0144czy\u0142y. W\u0119giel przewa\u017cnie krad\u0142o si\u0119 z wagon\u00f3w w\u0105skotor\u00f3wki, kt\u00f3ra przecie\u017c je\u017adzi\u0142a przez ca\u0142\u0105 dzielnic\u0119, a wagony pe\u0142ne w\u0119gla sta\u0142y na torach. Na Placu Krakowskim istnia\u0142o targowisko, gdzie mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 czasami jak\u0105\u015b \u017cywno\u015b\u0107. Czym si\u0119 p\u0142aci\u0142o? By\u0142y to banknoty polskie, ale jakie\u015b mi nieznane, bardzo du\u017ce.
\n

\"Banknot
Banknot 50 groszowy w 1944 roku<\/figcaption><\/figure><\/p>\n

Klara<\/strong> – po \u017cywno\u015b\u0107 trzeba by\u0142o jecha\u0107 w\u00f3zkiem do Bojkowa, tam mieszkali jeszcze Niemcy i nam czasami co\u015b dali. Ale nie mo\u017cna by\u0142o jecha\u0107 drog\u0105 w kierunku Bojkowa, bo ni\u0105 jecha\u0142y czo\u0142gi i samochody wojskowe. Drogi polne wzd\u0142u\u017c lotniska by\u0142y zaminowane, wi\u0119c jedyna mo\u017cliwo\u015b\u0107 przejechania w\u00f3zkiem po kartofle to tory kolejki w\u0105skotorowej. Jecha\u0142o si\u0119 d\u0142ugo tymi torami bo w\u00f3zek podskakiwa\u0142 przecie\u017c na podk\u0142adach kolejowych. Po chleb chodzili\u015bmy te\u017c na ul. Zimnej Wody pod dzisiejsz\u0105 szko\u0142\u0119. Tam w\u00f3wczas by\u0142 urz\u0105dzony lazaret wojskowy i \u017co\u0142nierze widz\u0105c g\u0142odne dzieci rzucali przez okna chleb. Potem mama ten wy\u017cebrany chleb uk\u0142ada\u0142a na stole, ka\u017cdemu po kromce.
\nBy\u0142 kr\u00f3tki okres, kiedy nie by\u0142o ani wody w kranach ani pr\u0105du. Siedzia\u0142o si\u0119 w domu po ciemku, a wod\u0119 brali\u015bmy ze studni u znajomej na dzia\u0142kach ko\u0142o So\u015bnicy, albo mama topi\u0142a \u015bnieg. W\u0119giel do pieca zabierali\u015bmy z wagon\u00f3w kolei w\u0105skotorowej. Ko\u0142o nas by\u0142a przecie\u017c du\u017ca bocznica kolejowa i sporo wagon\u00f3w z w\u0119glem tam sta\u0142o porzuconych.<\/p>\n

Autor<\/strong> ? Na pocz\u0105tku 45 roku ukaza\u0142a si\u0119 te\u017c pierwsza mapa Gliwic z polskimi nazwami ulic, wykonana r\u0119cznie przez Eugeniusza Hermana oraz Plan ? Informator Miasta Gliwice z map\u0105 wykonan\u0105 tak\u017ce r\u0119cznie przez Stanis\u0142awa S\u0142owika.
\nW roku 1944 wydrukowano w Moskwie pierwsze papierowe pieni\u0105dze dla Polski. Nie by\u0142o wtedy monet, jedynie banknoty ? 50 groszy, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500 z\u0142.. Wymieniano je dekretem z 1945 roku na ziemiach ?wyzwolonych? w stosunku 1 z\u0142 za 2 marki niemieckie albo 1 rubla radzieckiego.<\/p>\n

* * *<\/strong><\/p>\n

Przedstawi\u0142em wspomnienia kilku tylko gliwiczan, a ka\u017cdy z \u017cyj\u0105cych w\u00f3wczas mieszka\u0144c\u00f3w miasta ma przecie\u017c swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119. Nie ma niestety sposobu by je wszystkie spisa\u0107. Tym, kt\u00f3rzy jednak nie prze\u017cyli pierwszych powojennych miesi\u0119cy 45 roku, postawiono przed paru laty na cmentarzu przy ul. Kozielskiej pami\u0105tkowy pomnik ?Pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w Gliwic pomordowanych przez wojska radzieckie podczas dzia\u0142a\u0144 wojennych w styczniu 1945 roku?<\/p>\n

Jab\u0142o\u0144ski Marian 2015<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015aLADAMI HISTORII. MARIAN JAB\u0141O\u0143SKI<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":68854,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[3,7,1],"tags":[1922,5808,5913,78],"class_list":{"0":"post-66364","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-gliwice","8":"category-historia","9":"category-pozostale","10":"tag-historia-gliwic","11":"tag-marian-jablonski","12":"tag-sladami-historii","13":"tag-wyzwolenie-gliwic"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66364","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=66364"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66364\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66532,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66364\/revisions\/66532"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/68854"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=66364"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=66364"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=66364"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}