{"id":66493,"date":"2015-02-08T03:43:44","date_gmt":"2015-02-08T02:43:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/?p=66493"},"modified":"2015-08-18T21:01:21","modified_gmt":"2015-08-18T19:01:21","slug":"ogien-trawil-synagoge-dwa-dni-po-tym-pieknym-budynku-zostal-tylko-pusty-plac-tv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/ogien-trawil-synagoge-dwa-dni-po-tym-pieknym-budynku-zostal-tylko-pusty-plac-tv\/","title":{"rendered":"Ogie\u0144 trawi\u0142 synagog\u0119 dwa dni. Po tym pi\u0119knym budynku zosta\u0142 tylko pusty plac"},"content":{"rendered":"<h3>Listopad 1938. W nocy cz\u0142onkowie SS zabieraj\u0105 klucze dozorcy budynku, po czym zalewaj\u0105 benzyn\u0105 belkowanie obiektu. <\/h3>\n<p>Nad ranem podk\u0142adaj\u0105 ogie\u0144, a synagoga na dwa dni staje w p\u0142omieniach. \u0141un\u0119 unosz\u0105c\u0105 si\u0119 nad star\u00f3wk\u0105 wida\u0107 by\u0142o wiele kilometr\u00f3w za Gliwicami&#8230;<!--more--><\/p>\n<p>* * *<br \/>\nNowy budynek synagogi powstaje w latach 1859-1861 przy \u00f3wczesnym Wilhelmsplatz, czyli dzisiejszym placu Inwalid\u00f3w Wojennych. Jego tw\u00f3rcami s\u0105 gliwiccy mistrzowie murarscy &#8211; Salomon Lubowski i Louis Troplowitz  &#8211; ojciec Oskara, wynalazcy kremu Nivea. Koszt wzniesienia synagogi oszacowano na 25 tysi\u0119cy talar\u00f3w, a po kolejnej rozbudowie w 1911 roku, w budynku mo\u017ce pomie\u015bci\u0107 si\u0119 1800 os\u00f3b.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"789\" height=\"444\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/tgGEchRE8o4?list=PLGR0E1Iw97LnmrDb6SmCkOmHOLqOwRm1s\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Front budynku &#8220;nowej synagogi&#8221; zdobi\u0105 elementy dekoracyjne w stylu maureta\u0144skim, wn\u0119trze jest przestronne, tr\u00f3jnawowe, z podw\u00f3jnymi balkonami. Po bokach frontu budynku znajduj\u0105 si\u0119 dwie wie\u017ce zwie\u0144czone kopu\u0142ami z iglicami, na kt\u00f3rych widniej\u0105 gwiazdy Dawida.<br \/>\nW synagodze gromadzi si\u0119 gliwicka wsp\u00f3lnota \u017cydowska ? tutaj si\u0119 modl\u0105, czytaj\u0105 Tor\u0119 i studiuj\u0105 Prawo. Sytuacja zmienia si\u0119 po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy, a zasiana przez niego nienawi\u015b\u0107 rasowa dosi\u0119ga tak\u017ce Gliwic. Tu jak i w innych miastach G\u00f3rnego \u015al\u0105ska w latach trzydziestych wprowadza si\u0119 ustawodawstwo rasistowskie. \u017bydzi s\u0105 represjonowani, trac\u0105 miejsca pracy i demoluje si\u0119 ich sklepy.<\/p>\n<p><strong>Momentem kulminacyjnym staj\u0105 si\u0119 wydarzenia tzw. &#8220;nocy kryszta\u0142owej&#8221;, kt\u00f3re doprowadz\u0105 gliwick\u0105 synagog\u0119 do ruiny.<br \/>\n<\/strong><br \/>\nW nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku cz\u0142onkowie SS zabieraj\u0105 klucze dozorcy budynku, po czym zalewaj\u0105 benzyn\u0105 belkowanie obiektu. Nad ranem podk\u0142adaj\u0105 ogie\u0144, a synagoga na dwa dni staje w p\u0142omieniach.<br \/>\nPodpalenie budynku odbywa si\u0119 wed\u0142ug dobrze przygotowanego wcze\u015bniej planu. Mieszka\u0144cy s\u0105siednich dom\u00f3w zostaj\u0105 poproszeni o opuszczenie swoich mieszka\u0144, a na miejsce przyje\u017cd\u017ca stra\u017c po\u017carna, kt\u00f3ra ochrania s\u0105siednie zabudowania przed rozprzestrzenieniem si\u0119 ognia. \u0141un\u0119 unosz\u0105c\u0105 si\u0119 nad star\u00f3wk\u0105 wida\u0107 by\u0142o wiele kilometr\u00f3w za Gliwicami&#8230;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/10967062_10153024079354675_62114765_n-001-510x286.jpg\" alt=\"\" title=\"\" width=\"510\" height=\"286\" class=\"alignright size-medium wp-image-66528\" srcset=\"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/10967062_10153024079354675_62114765_n-001-510x286.jpg 510w, https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/10967062_10153024079354675_62114765_n-001.jpg 660w\" sizes=\"auto, (max-width: 510px) 100vw, 510px\" \/><\/p>\n<p>Po II Wojnie \u015awiatowej, przez kilka dziesi\u0119cioleci, teren po dawnej synagodze s\u0142u\u017cy\u0142 jako plac zabaw. W 2002 roku pusta dzia\u0142ka trafi\u0142a w r\u0119ce prywatnego w\u0142a\u015bciciela, kt\u00f3ry przymierza si\u0119 do jej ponownej sprzeda\u017cy.<br \/>\nO dawnej synagodze przypomina dzisiaj niewielka tablica pami\u0105tkowa zamontowana na s\u0105siednim budynku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>HISTORIA GLIWIC &#8211; UTRACONA \u015aWI\u0104TYNIA<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":68618,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"video","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[3,7,1129,1,4,9],"tags":[5730,3179,7,5931,4130,4129,5923],"class_list":{"0":"post-66493","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-video","5":"has-post-thumbnail","7":"category-gliwice","8":"category-historia","9":"category-polecamy","10":"category-pozostale","11":"category-telewizja-gliwice","12":"category-aktualnosci_lokalne","13":"tag-24gliwice-historia","14":"tag-bozena-kubit","15":"tag-historia","16":"tag-pozar-synagogi","17":"tag-spalona-synagoga-gliwice","18":"tag-synagoga-gliwice","19":"tag-zydzi-gliwice","20":"post_format-post-format-video"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=66493"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68621,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66493\/revisions\/68621"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/68618"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=66493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=66493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24gliwice.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=66493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}