![\"Marian](\"http:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/1-Jab\u0142o\u0144ski.jpg\")
<\/a>Marian Jab\u0142o\u0144ski<\/figcaption><\/figure>Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce ul. Zwyci\u0119stwa by\u0142a dopiero w fazie powstawania i bardziej w\u00f3wczas przypomina\u0142a zwyk\u0142e polne klepisko ni\u017c drog\u0119. Dobry interes do zrobienia wyczu\u0142a berli\u0144ska firma ?G\u00f3rno\u015bl\u0105skie Towarzystwo Tramwaj\u00f3w Parowych?. Ona w\u0142a\u015bnie zawar\u0142a umow\u0119 m.in. z Gliwicami na budow\u0119 pierwszej linii tramwajowej. Zbudowano zajezdni\u0119 przy ul Chorzowskiej 52 (tzw. stara zajezdnia, ju\u017c nieistniej\u0105ca.) i stamt\u0105d wyje\u017cd\u017ca\u0142y pierwsze parowe lokomotywy ci\u0105gn\u0105ce wagon dla podr\u00f3\u017cnych. Ustalono w\u00f3wczas, \u017ce ziemia usuni\u0119ta z dzia\u0142ki pod fundamenty remizy b\u0119dzie przeznaczona do budowy nasypu dla tramwaju na Chorzowskiej.<\/p>\n
LOKOMOTYWA PAROWA<\/strong><\/p>\n Pierwsz\u0105 lini\u0119 w Gliwicach otwarto w roku 1894 czyli 121 lat temu. Przebiega\u0142a ulicami (dla u\u0142atwienia, pos\u0142uguj\u0119 si\u0119 w tek\u015bcie polskimi ich nazwami) Chorzowsk\u0105 ?Zameczek Le\u015bny? ? D\u0105browskiego ? Traugutta ? Piwn\u0105 ? pl. Piast\u00f3w ? Boh. Getta przy dworcu. Nied\u0142ugo potem przeci\u0105gni\u0119to lini\u0119 dalej przez ul. Zwyci\u0119stwa do pl. Inwalid\u00f3w. PO\u0141\u0104CZENIE GLIWIC Z ZABRZEM<\/strong><\/p>\n Dla potrzeb firm i zak\u0142ad\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 przy Dworcowej, magistrat zdecydowa\u0142 si\u0119 na utworzenie specjalnej linii towarowej od pl. Piast\u00f3w do dworca kolei w\u0105skotorowej na Trynku (linia ta znana jest nam jako linia ?2?). Od tej pory, korzystaj\u0105c z tor\u00f3w jednakowej szeroko\u015bci, sk\u0142ady kolei w\u0105skotorowej swobodnie mog\u0142y dociera\u0107 a\u017c do centrum Gliwic, przewo\u017c\u0105c potrzebne towary w obydwu kierunkach tzn. do Zabrza b\u0105d\u017a do Raciborza. Rozwi\u0105zanie to mia\u0142o du\u017ce znaczenie dla gospodarki miasta, kiedy uruchomiono wreszcie po\u0142\u0105czenie tramwajowe Gliwic z Zabrzem.<\/p>\n Do tego czasu tramwaje gliwickie tam nie je\u017adzi\u0142y, a wszystko za spraw\u0105 tor\u00f3w kolejowych, kt\u00f3re przecina\u0142y ul Chorzowsk\u0105 przy ul Towarowej. Zbudowano nad nimi co prawda nasyp ( istniej\u0105cy do dzisiaj), ale sam wiadukt otrzyma\u0142 za s\u0142ab\u0105 konstrukcj\u0119 dla ci\u0119\u017ckich lokomotyw parowych i nie wydano zezwolenia na tak\u0105 lini\u0119 do Zabrza. Nowy wiadukt zbudowano oko\u0142o roku 1898 i dopiero od tej pory istnia\u0142o sta\u0142e tramwajowe po\u0142\u0105czenie Gliwic z Zabrzem i innymi miastami G\u00f3rnego \u015al\u0105ska.<\/p>\n Od strony dworca kolejowego istnia\u0142a mijanka przy ul. Boh. Getta, ko\u0142o poczty dworcowej oraz swoista p\u0119tla na pl. Piast\u00f3w.<\/p>\n ESTECI KONTRA ELEKTRYCZNO\u015a\u0106<\/strong><\/p>\n W nieca\u0142e 4 lata od wprowadzenia tramwaj\u00f3w w Gliwicach, bo w roku 1898 nasta\u0142a era tramwaj\u00f3w elektrycznych. Mia\u0142o to \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek z powstaniem w Zabrzu elektrowni (kt\u00f3ra stoi tam do dzi\u015b jako elektrociep\u0142ownia Zabrze). SZERSZE TORY<\/strong><\/p>\n W roku 1928 nast\u0105pi\u0142o tzw. ?przekucie? tor\u00f3w na szersze o rozstawie identycznym z szerokim torem kolejowym tzn, 1435 mm. Kolej w\u0105skotorowa nie by\u0142a ju\u017c wtedy u\u017cywana do transportu materia\u0142\u00f3w do miasta, bo zast\u0105pi\u0142 go transport samochodowy. Poza tym wi\u0119ksze pr\u0119dko\u015bci tramwaj\u00f3w wymog\u0142y bezpieczniejszy rozstaw szyn, mia\u0142o to du\u017ce znaczenie zw\u0142aszcza na zakr\u0119tach tor\u00f3w, gdzie z w\u0105skiego toru tramwaje niejednokrotnie po prostu wypada\u0142y.<\/p>\n Pocz\u0105tki komunikacji tramwajowej w Gliwicach to nie tylko ci\u0105g\u0142e zmiany przebiegu linii, likwidacji jednych tor\u00f3w, budowa innych, to tak\u017ce mn\u00f3stwo anegdotycznych z dzisiejszego punktu widzenia sytuacji i interesuj\u0105cych wydarze\u0144.<\/strong><\/p>\n Kiedy dosz\u0142o do podpisania umowy mi\u0119dzy Gliwicami a firm\u0105 buduj\u0105c\u0105 lini\u0119 tramwajow\u0105, magistrat wyst\u0105pi\u0142 z \u017c\u0105daniem przekazania kilku darmowych bilet\u00f3w dla policji i pracownik\u00f3w magistratu.<\/p>\n W momencie utworzenia linii na Zwyci\u0119stwa i plan\u00f3w u\u0142o\u017cenia kostki brukowej na ca\u0142ej ulicy, przedsi\u0119biorcy z Dworcowej zaprotestowali, boj\u0105c si\u0119 \u017ce ich ulica straci na znaczeniu.<\/p>\n Podczas pr\u00f3by nowej linii na Zwyci\u0119stwa, parow\u00f3z wraz z wagonem za bardzo si\u0119 rozp\u0119dzi\u0142 i na najbli\u017cszym zakr\u0119cie wypad\u0142 z tor\u00f3w. Po ustawieniu na szynach ju\u017c ostro\u017cniej przejecha\u0142 a\u017c do Dolnych Wa\u0142\u00f3w i z powrotem. Na ca\u0142ej drodze t\u0142umy gliwiczan wita\u0142y tramwaj jako oznak\u0119 rozwoju miasta.<\/p>\n Dostawca parowoz\u00f3w i wagon\u00f3w zosta\u0142 zobowi\u0105zany aby dym i para z kot\u0142a nie by\u0142a dokuczliwa dla mieszka\u0144c\u00f3w, pr\u0119dko\u015b\u0107 nie przekracza\u0142a 16 km\/h, a przejazd tramwaju nie p\u0142oszy\u0142 koni.<\/p>\n
\nParowa lokomotywa bucha\u0142a dymem i par\u0105 jak prawdziwy parow\u00f3z, sapi\u0105c i ha\u0142asuj\u0105c ? tak narzekali \u00f3wcze\u015bni gliwiccy malkontenci, zw\u0142aszcza doro\u017ckarze, kt\u00f3rym zacz\u0119\u0142o ubywa\u0107 klient\u00f3w. Z tego te\u017c powodu magistrat wyda\u0142 zarz\u0105dzenie, i\u017c od granic miasta wagony tramwajowe mog\u0105 by\u0107 ci\u0105gni\u0119te wy\u0142\u0105cznie przez konie i tak by\u0142o przez 4 lata, potem zrezygnowano ju\u017c z tego pomys\u0142u, tym bardziej \u017ce rozbudowano lini\u0119 tramwajow\u0105 o kolejne ulice: Dolnych Wa\u0142\u00f3w ? Wieczorka ? Daszy\u0144skiego ? mijanka przy koszarach. Tory wygl\u0105da\u0142y wtedy troch\u0119 inaczej ni\u017c dzisiejsze ? by\u0142y o wiele w\u0119\u017csze, mia\u0142y rozstaw 785 mm czyli r\u00f3wno 2.5 stopy pruskiej. Mo\u017cemy jeszcze dzi\u015b zobaczy\u0107 ostatni fragment takich w\u0142a\u015bnie tor\u00f3w, gdy\u017c s\u0105 doskonale widoczne na ul. G\u00f3rnych Wa\u0142\u00f3w.<\/p>\n<\/a>
\nMimo tego, \u017ce ul. Dworcowa by\u0142a w\u00f3wczas ju\u017c dawno zabudowana i pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 g\u0142\u00f3wnej ulicy Gliwic, nie mo\u017cna by\u0142o tam poprowadzi\u0107 tor\u00f3w tramwajowych, bo jej \u015brodkiem p\u0142yn\u0119\u0142a przecie\u017c Ostropka. Dopiero ok. roku 1910, po ukryciu Ostropki w kanale pod jezdni\u0105, poprowadzono kolejn\u0105 lini\u0119 tramwajow\u0105: pl. Piast\u00f3w ? Dworcowa ? G\u00f3rnych Wa\u0142\u00f3w ? Z. Starego ? Ko\u015bciuszki ? Daszy\u0144skiego ? mijanka przy koszarach. Prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107 \u017ce obie linie styka\u0142y si\u0119 na skrzy\u017cowaniu Daszy\u0144skiego-Ko\u015bciuszki.<\/p>\n<\/a><\/p>\n
\nPocz\u0105tkowo elektryfikacja tramwaj\u00f3w mia\u0142a licznych przeciwnik\u00f3w, a to za spraw\u0105 ich poczucia estetyki miasta.
\nChodzi\u0142o o to, \u017ce dla sieci elektrycznej trzeba by\u0142o ustawi\u0107 mn\u00f3stwo nowych s\u0142up\u00f3w podtrzymuj\u0105cych druty. A trzeba wiedzie\u0107 \u017ce \u00f3wczesna ul. Zwyci\u0119stwa wyposa\u017cona ju\u017c by\u0142a w s\u0142upy o\u015bwietlenia gazowego, s\u0142upy telefoniczne, s\u0142upy z drutami elektrycznymi do mieszka\u0144 oraz s\u0142upy z lampami elektrycznymi ? w sumie by\u0142o ich blisko 100. Trudno\u015b\u0107 t\u0119 magistrat obszed\u0142 wydaj\u0105c polecenie, by sie\u0107 drut\u00f3w tramwajowych by\u0142a mocowana w pierwszej kolejno\u015bci do \u015bcian budynk\u00f3w. Takie uchwyty drut\u00f3w na budynkach istniej\u0105 jeszcze do dzi\u015b, s\u0105 bardzo ozdobne wi\u0119c wprawne oko poszukiwacza \u015blad\u00f3w historii tramwaj\u00f3w na pewno je dostrze\u017ce. Wystarczy i\u015b\u0107 \u015bladem dawnych linii tramwajowych i uwa\u017cnie ogl\u0105da\u0107 budynki.<\/p>\n<\/a>
\n
\nLata 30. to okres du\u017cych zmian w przebiegu linii. Trzeba jeszcze tu zaznaczy\u0107 \u017ce numeracja linii by\u0142a inna ni\u017c znali\u015bmy j\u0105 do niedawna, zupe\u0142nie na odwr\u00f3t. Linia w stron\u0119 W\u00f3jtowej Wsi mia\u0142a nr 1, a linia w stron\u0119 Zygmunta Starego nr 4.
\nKiedy zbudowano wiadukt nad torami kolejowymi na \u0142\u0105czniku Zabrska – Chorzowska, poprowadzono tamt\u0119dy g\u0142\u00f3wn\u0105 lini\u0119 do Gliwic z zajezdni przy Chorzowskiej. Od tej pory linia tramwajowa przebiega\u0142a nast\u0119puj\u0105co: Chorzowska ? Zabrska ? Jagiello\u0144ska ? Boh Getta ? Zwyci\u0119stwa. Tutaj nast\u0119powa\u0142 rozjazd poszczeg\u00f3lnych linii ? na skrzy\u017cowaniu Zwyci\u0119stwa ? Konstytucji (przy Urz\u0119dzie Miejskim) tramwaj skr\u0119ca\u0142 w stron\u0119 ul Dworcowej. Dalej jecha\u0142 nast\u0119puj\u0105co: Dworcowa ?Jana Paw\u0142a II ? Nowy \u015awiat ? Ko\u015bciuszki ? Zygmunta Starego (w stron\u0119 szpitala wojskowego). Z powrotem t\u0105 sam\u0105 tras\u0105, tyle \u017ce z Dworcowej skr\u0119ca\u0142 w ul. Dolnych Wa\u0142\u00f3w, ko\u0142o kina Bajka i dalej ju\u017c normalnie ul. Zwyci\u0119stwa a\u017c do mijanki ko\u0142o poczty dworcowej. Druga linia prowadzi\u0142a bez zmian ul. Zwyci\u0119stwa ? Dolnych Wa\u0142\u00f3w (ko\u0142o Muzeum) i dalej w kierunku W\u00f3jtowej Wsi.
\nTramwaje gliwickie je\u017adzi\u0142y normalnie a\u017c do roku 1945, kiedy to wojska radzieckie wesz\u0142y w styczniu do miasta.<\/p>\n
\n<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>